انواع کپسول آتش نشانی فوم

کپسول آتش نشانی فوم یکی از انواع خاموش‌کننده‌های دستی است که برای اطفای برخی حریق‌های کلاس A و B مورد استفاده قرار می‌گیرد. این خاموش‌کننده با استفاده از محلول آب و ماده کف‌زا، لایه‌ای از فوم روی سطح ماده در حال سوختن ایجاد می‌کند و با کاهش تماس سوخت با اکسیژن و کمک به کاهش حرارت، به کنترل حریق کمک می‌کند.

کپسول‌های فوم در مدل‌ها و با مواد کف‌زای مختلف تولید می‌شوند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس نوع ماده قابل اشتعال، شرایط محیط و کاربرد مورد نظر انجام شود. در ادامه، انواع کپسول آتش نشانی فوم، مواد تشکیل‌دهنده فوم آتش نشانی، نحوه عملکرد، کاربردها، مزایا و محدودیت‌های آن را بررسی می‌کنیم.

همچنین تفاوت کپسول فوم با سایر انواع خاموش‌کننده‌ها و کاربرد سیستم اطفا حریق فوم را بررسی خواهیم کرد.

نکته مهم: همه کپسول‌های فوم برای تمام حریق‌های کلاس A و B مناسب نیستند و نوع ماده کف‌زا و تأییدیه خاموش‌کننده باید متناسب با کاربرد انتخاب شود.

کپسول آتش نشانی فوم چیست؟

کپسول آتش نشانی فوم یکی از انواع خاموش‌کننده‌های دستی است که برای اطفای برخی حریق‌های کلاس A و B کاربرد دارد. این خاموش‌کننده با ایجاد یک لایه فوم روی سطح ماده در حال سوختن، تماس سوخت با اکسیژن را کاهش می‌دهد و با کمک آب موجود در محلول، به خنک شدن سطح حریق نیز کمک می‌کند.

کپسول‌های فوم معمولاً برای حریق مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ و پارچه و همچنین برخی مایعات قابل اشتعال مورد استفاده قرار می‌گیرند. با این حال، انتخاب خاموش‌کننده باید بر اساس نوع ماده در حال سوختن و مشخصات درج‌شده روی خاموش‌کننده انجام شود.

برای انتخاب کپسول آتش نشانی مناسب، شناخت انواع خاموش‌کننده‌ها و کاربرد هرکدام اهمیت دارد. همچنین برای آشنایی با رنگ بندی کپسول آتش نشانی و ارتباط رنگ و علامت‌های روی خاموش‌کننده با نوع کاربرد آن، می‌توانید مقاله مربوطه را مطالعه کنید.

نحوه عملکرد کپسول آتش نشانی فوم

عملکرد فوم در کنترل حریق را می‌توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد:

• خفه‌سازی: فوم سطح ماده در حال سوختن را می‌پوشاند و تماس آن با اکسیژن را کاهش می‌دهد.
• خنک‌سازی: آب موجود در محلول فوم به جذب حرارت و کاهش دمای سطح حریق کمک می‌کند.
• کاهش احتمال شعله‌وری مجدد: لایه فوم می‌تواند سطح سوخت را برای مدتی از تماس مستقیم با هوا جدا کند و احتمال شعله‌وری مجدد را کاهش دهد.

مواد تشکیل‌دهنده فوم آتش نشانی

فوم‌های آتش‌نشانی با فرمولاسیون‌های مختلفی تولید می‌شوند و نوع ماده کف‌زا بر عملکرد و کاربرد آن‌ها تأثیر دارد. برخی فوم‌ها بر پایه مواد سنتزی و برخی بر پایه ترکیبات پروتئینی تولید می‌شوند. AFFF نیز یکی از انواع فوم‌های تشکیل‌دهنده لایه آبی است که در برخی کاربردهای اطفای حریق استفاده شده است.

با توجه به الزامات زیست‌محیطی و محدودیت‌های مربوط به برخی ترکیبات فلوئوردار، استفاده از انواع فوم باید مطابق استانداردها، مقررات و مشخصات سازنده انجام شود.

در محیط‌هایی که حجم قابل‌توجهی از مایعات قابل اشتعال وجود دارد، ممکن است استفاده از سیستم اطفا حریق فوم به‌عنوان بخشی از سیستم اطفای حریق مناسب باشد. این سیستم با ایجاد و توزیع فوم روی سطح سوخت، به کنترل حریق، کاهش تماس سوخت با اکسیژن و جلوگیری از گسترش آتش کمک می‌کند.

فوم آتش‌نشانی چیست و چگونه عمل می‌کند؟

فوم آتش‌نشانی ماده‌ای کف‌زا است که معمولاً بر پایه آب و ترکیبات مخصوص تولید می‌شود و برای کنترل برخی حریق‌ها، به‌ویژه مایعات قابل اشتعال، کاربرد دارد. فوم پس از تخلیه روی سطح سوخت، یک لایه پوشاننده ایجاد می‌کند که تماس سوخت با اکسیژن را کاهش داده و از گسترش شعله جلوگیری می‌کند.

علاوه بر ایجاد لایه پوشاننده، آب موجود در فوم به خنک شدن سطح حریق کمک می‌کند و می‌تواند احتمال شعله‌وری مجدد را کاهش دهد. نوع فوم و عملکرد آن به فرمولاسیون ماده کف‌زا و نوع حریق بستگی دارد.

یکی از انواع فوم‌های آتش‌نشانی، AFFF (Aqueous Film Forming Foam) است که با ایجاد یک لایه آبی روی سطح برخی مایعات قابل اشتعال، به کنترل و مهار حریق کمک می‌کند. با این حال، همه فوم‌های آتش‌نشانی از نوع AFFF نیستند و انتخاب نوع مناسب باید بر اساس نوع سوخت، کاربرد و الزامات مربوط به محل انجام شود.

کپسول آتش نشانی فوم (کف) اطفاء حریق چگونه کشف شد؟

توسعه فوم آتش‌نشانی به اوایل قرن بیستم بازمی‌گردد. الکساندر لوران (Alexander Loran)، مهندس و شیمیدان روس، از نخستین افرادی بود که در توسعه و آزمایش روش‌های اطفای حریق با فوم نقش داشت.

لوران در باکو، که در آن زمان یکی از مراکز مهم صنعت نفت در امپراتوری روسیه بود، با آتش‌سوزی‌های گسترده نفتی مواجه شد. این حریق‌ها به دلیل ماهیت مایعات قابل اشتعال، به‌سادگی با آب مهار نمی‌شدند. همین مسئله او را به جست‌وجوی روشی برای ایجاد یک لایه پوشاننده روی سطح سوخت و جلوگیری از گسترش آتش سوق داد.

در آزمایش‌های اولیه، از ترکیب آب و مواد شیمیایی کف‌زا برای ایجاد فوم استفاده شد. این فوم پس از قرار گرفتن روی سطح مایع در حال سوختن، یک لایه پوشاننده ایجاد می‌کرد که تماس سوخت با هوا را کاهش می‌داد و به کنترل شعله و جلوگیری از گسترش حریق کمک می‌کرد.

فوم به دلیل ویژگی‌های فیزیکی خود می‌تواند روی سطح بسیاری از مایعات قابل اشتعال قرار بگیرد و سطح سوخت را بپوشاند. در نتیجه، علاوه بر کاهش تماس سوخت با اکسیژن، آب موجود در فوم نیز به خنک‌سازی سطح کمک می‌کند.

فناوری فوم آتش‌نشانی در طول زمان توسعه پیدا کرد و انواع مختلفی از فوم‌ها برای کاربردهای گوناگون به وجود آمدند. امروزه فوم‌های آتش‌نشانی بسته به نوع سوخت و شرایط حریق، در کپسول‌های آتش‌نشانی و سیستم‌های اطفای حریق فوم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

نکته: فوم‌های آتش‌نشانی امروزی با فوم‌های اولیه تفاوت دارند و از فرمولاسیون‌های مختلفی استفاده می‌کنند. بنابراین نمی‌توان عملکرد یا ترکیبات فوم‌های مدرن را به نمونه‌های اولیه نسبت داد.

ویژگی ظاهری و کاربرد کپسول آتش نشانی آب وکف

کپسول آتش نشانی آب و کف یکی از تجهیزات اطفا حریق است که برای اطفای برخی حریق‌های کلاس A و B مورد استفاده قرار می‌گیرد. این خاموش‌کننده با استفاده از محلول آب و ماده کف‌زا، پس از تخلیه روی سطح حریق، لایه‌ای از فوم ایجاد می‌کند و به خنک‌سازی و کاهش تماس سوخت با اکسیژن کمک می‌کند.

کلاس A شامل حریق مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ، پارچه و برخی پلاستیک‌ها است. کلاس B نیز به حریق مایعات قابل اشتعال مربوط می‌شود. با این حال، مناسب بودن کپسول فوم برای یک مایع خاص باید بر اساس نوع سوخت، مشخصات خاموش‌کننده و تأییدیه محصول بررسی شود.

کپسول‌های آب و کف در ظرفیت‌ها و مدل‌های مختلف تولید می‌شوند و انتخاب ظرفیت مناسب به عواملی مانند نوع خطر، اندازه محیط و الزامات ایمنی بستگی دارد.

نکته مهم: کپسول آتش نشانی فوم برای برخی حریق‌های کلاس A و B مناسب است، اما برای همه انواع حریق کاربرد ندارد. پیش از استفاده، کلاس حریق و مشخصات درج‌شده روی خاموش‌کننده را بررسی کنید.

انواع خاموش کننده کف شیمیایی

خاموش‌کننده کف شیمیایی از نسل قدیمی خاموش‌کننده‌های فوم است که برای تولید کف، از واکنش شیمیایی میان دو ماده استفاده می‌کرد. در ساختار این نوع خاموش‌کننده، معمولاً محلولی بر پایه سدیم بی‌کربنات در مخزن اصلی و محلولی حاوی سولفات آلومینیوم در یک محفظه داخلی قرار داشت.

با فعال شدن خاموش‌کننده و ترکیب این دو محلول، یک واکنش شیمیایی رخ می‌داد که در نتیجه آن گاز دی‌اکسید کربن تولید می‌شد. فشار ایجادشده، محلول کف را از داخل مخزن خارج می‌کرد و باعث تشکیل فوم روی سطح حریق می‌شد.

فوم ایجادشده با پوشاندن سطح ماده در حال سوختن، تماس سوخت با اکسیژن را کاهش می‌داد و به کنترل حریق کمک می‌کرد. این روش با فناوری مورد استفاده در بسیاری از خاموش‌کننده‌های فوم امروزی متفاوت است و نباید این دو نوع را از نظر ساختار و ماده کف‌زا یکسان دانست.

نکته: خاموش‌کننده‌های کف شیمیایی امروزه در بسیاری از کاربردها جای خود را به خاموش‌کننده‌های فوم با فرمولاسیون‌های جدیدتر داده‌اند. هنگام انتخاب یا استفاده از خاموش‌کننده، باید نوع حریق، مشخصات محصول و استاندارد مربوط به آن بررسی شود.

برای آشنایی بیشتر با تفاوت تجهیزات ایمنی، مقاله تفاوت سیستم اعلام و اطفا حریق را نیز مطالعه کنید.

انواع خاموش کننده کف مکانیکی

خاموش‌کننده کف مکانیکی با استفاده از محلول آب و ماده کف‌زا، فوم تولید می‌کند. در این نوع خاموش‌کننده، محلول آب و ماده کف‌زا تحت فشار قرار دارد و پس از فعال شدن دستگاه، از طریق شلنگ و نازل مخصوص تخلیه می‌شود. عبور محلول از نازل باعث ایجاد و پخش فوم روی سطح حریق می‌شود.

در برخی مدل‌ها، فشار مورد نیاز برای تخلیه محلول توسط گاز تحت فشار تأمین می‌شود. با فعال شدن خاموش‌کننده، فشار گاز باعث حرکت محلول آب و ماده کف‌زا به سمت نازل شده و فوم روی سطح ماده در حال سوختن پخش می‌شود.

فوم ایجادشده با پوشاندن سطح سوخت، کاهش تماس آن با اکسیژن و کمک به خنک‌سازی، به کنترل حریق کمک می‌کند. این نوع خاموش‌کننده، بسته به نوع ماده کف‌زا، طراحی دستگاه و تأییدیه محصول، می‌تواند برای برخی حریق‌های کلاس A و B مورد استفاده قرار گیرد.

نکته مهم: ساختار داخلی و روش تأمین فشار در خاموش‌کننده‌های کف مکانیکی می‌تواند بین مدل‌های مختلف متفاوت باشد. بنابراین برای شناخت دقیق نحوه عملکرد هر مدل، باید مشخصات فنی و دستورالعمل سازنده بررسی شود.

انواع کپسول آتش نشانی فوم

کپسول‌های آتش نشانی فوم از نظر نوع ماده کف‌زا، نحوه عملکرد، ظرفیت و کاربرد در مدل‌های مختلف تولید می‌شوند. انتخاب نوع مناسب باید بر اساس کلاس حریق، نوع ماده قابل اشتعال، شرایط محیطی و مشخصات فنی خاموش‌کننده انجام شود.

برای مثال، در محیط‌هایی که احتمال حریق مایعات قابل اشتعال محلول در آب مانند برخی الکل‌ها وجود دارد، ممکن است استفاده از فوم مقاوم به الکل (AR) مناسب باشد. در مقابل، برای برخی کاربردهای معمول و حریق‌های کلاس A و B، بسته به نوع سوخت و تأییدیه محصول، از خاموش‌کننده‌های حاوی فوم‌های مناسب استفاده می‌شود.

در ادامه، انواع کپسول آتش نشانی فوم را بر اساس نوع ماده کف‌زا، نحوه عملکرد و کاربرد بررسی می‌کنیم تا انتخاب خاموش‌کننده مناسب برای هر محیط روشن‌تر شود.

انواع کپسول آتش نشانی فوم بر اساس نوع ماده کف‌زا

فوم‌های آتش‌نشانی بر اساس نوع ماده کف‌زا، ترکیبات مورد استفاده، ساختار فوم و کاربرد به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. هر نوع فوم برای شرایط و سوخت مشخصی طراحی شده است و نمی‌توان یک نوع فوم را برای تمام حریق‌های مایعات قابل اشتعال مناسب دانست.

در ادامه، مهم‌ترین انواع فوم آتش‌نشانی مورد استفاده در کپسول‌های آتش نشانی فوم را بررسی می‌کنیم.

1. AFFF (Aqueous Film Forming Foam)

AFFF یا فوم تشکیل‌دهنده فیلم آبی، نوعی فوم سنتزی است که برای اطفای برخی حریق‌های کلاس B و سوخت‌های هیدروکربنی طراحی شده است. این فوم با ایجاد لایه‌ای روی سطح سوخت، تماس سوخت با اکسیژن را کاهش داده و به کنترل سریع‌تر حریق کمک می‌کند.

• مناسب برای: برخی حریق‌های کلاس B و سوخت‌های هیدروکربنی
• ویژگی: ایجاد فیلم آبی، پخش سریع و کمک به جلوگیری از شعله‌وری مجدد

نکته: استفاده از فوم‌های حاوی ترکیبات فلوئوردار، از جمله برخی انواع AFFF، در بسیاری از کاربردها با محدودیت‌ها و الزامات زیست‌محیطی مواجه است. بنابراین نوع فوم باید بر اساس استاندارد، مقررات محل و مشخصات سازنده انتخاب شود.

2. فوم مقاوم در برابر الکل AR-FP – Alcohol Resistant Fluoroprotein

AR-FP نوعی فوم مقاوم در برابر الکل و برخی حلال‌های قطبی است. در این نوع فوم، ترکیبات پلیمری به تشکیل یک لایه محافظ کمک می‌کنند تا فوم در تماس با سوخت‌های محلول در آب، مانند برخی الکل‌ها، سریع تخریب نشود.

ویژگی: مقاومت بیشتر در برابر تخریب فوم توسط سوخت‌های محلول در آب

مناسب برای: برخی حریق‌های کلاس B با سوخت‌های قطبی مانند الکل‌ها

FFFP یا فوم فیلم‌ساز فلوئوروپروتئینی، ترکیبی از ویژگی‌های فوم پروتئینی و قابلیت تشکیل فیلم را ارائه می‌دهد. این فوم برای برخی حریق‌های ناشی از سوخت‌های هیدروکربنی مورد استفاده قرار گرفته است.

ویژگی: پایداری مناسب فوم و قابلیت تشکیل لایه روی سطح سوخت

مناسب برای: برخی حریق‌های کلاس B

4. فوم FP – Fluoroprotein Foam

فوم فلوئوروپروتئینی (FP) بر پایه ترکیبات پروتئینی تولید می‌شود و با افزودن سورفکتانت‌های فلوئوردار، قابلیت پخش و عملکرد آن روی برخی سوخت‌های هیدروکربنی بهبود پیدا می‌کند.

ویژگی: پایداری مناسب در برابر حرارت و مقاومت بیشتر نسبت به فوم پروتئینی معمولی

مناسب برای: برخی حریق‌های ناشی از سوخت‌های هیدروکربنی

5. فوم P – Protein Foam (فوم پروتئینی معمولی)

فوم پروتئینی از ترکیبات پروتئینی تولید می‌شود و یکی از انواع قدیمی فوم‌های آتش‌نشانی محسوب می‌شود. این فوم معمولاً پایداری مناسبی در برابر حرارت دارد، اما سرعت پخش و عملکرد آن می‌تواند نسبت به برخی فوم‌های سنتزی کمتر باشد.

ویژگی: پایداری مناسب و مقاومت حرارتی خوب

مناسب برای: برخی حریق‌های کلاس B و سوخت‌های هیدروکربنی

انتخاب نوع فوم آتش‌نشانی

انتخاب کپسول آتش نشانی فوم تنها بر اساس نام فوم انجام نمی‌شود. نوع سوخت، کلاس حریق، شرایط محیط، روش تخلیه، استاندارد محصول و تأییدیه‌های مربوطه همگی باید در نظر گرفته شوند. به‌ویژه در مورد فوم‌های فلوئوردار، باید الزامات و محدودیت‌های زیست‌محیطی محل استفاده نیز بررسی شود.

نکته مهم: هیچ‌یک از انواع فوم برای تمام حریق‌ها مناسب نیستند. پیش از استفاده از کپسول فوم، نوع سوخت و مشخصات درج‌شده روی خاموش‌کننده را بررسی کنید و از سازگاری ماده خاموش‌کننده با حریق مطمئن شوید.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات اطفای حریق، پیشنهاد می‌کنیم مقاله اسپرینکلر آتش نشانی را نیز مطالعه کنید.

انواع کپسول فوم بر اساس نحوه عملکرد

کپسول‌های آتش‌نشانی فوم را می‌توان بر اساس نحوه تأمین فشار و مکانیزم تخلیه ماده خاموش‌کننده نیز دسته‌بندی کرد. دو ساختار رایج در این زمینه شامل کپسول‌های تحت فشار دائم (Stored Pressure) و کارتریجی (Cartridge Operated) هستند.

1. کپسول تحت فشار دائم (Stored Pressure)

در این نوع کپسول، ماده خاموش‌کننده و گاز محرک تحت فشار در یک مخزن قرار دارند. گاز تحت فشار، معمولاً نیتروژن یا گاز مشخص‌شده توسط سازنده، نیروی لازم برای خروج محلول فوم از کپسول را تأمین می‌کند.

با فشردن اهرم، مسیر تخلیه باز شده و فشار داخلی، محلول فوم را از طریق لوله و نازل به سمت حریق هدایت می‌کند.

• مزیت: آماده‌به‌کار بودن و ساختار نسبتاً ساده
• کاربرد: استفاده در محیط‌های تجاری، اداری و برخی محیط‌های صنعتی، متناسب با ظرفیت و مشخصات خاموش‌کننده

2. کپسول کارتریجی (Cartridge Operated)

در کپسول‌های کارتریجی، ماده خاموش‌کننده و گاز محرک به‌صورت جداگانه نگهداری می‌شوند. گاز تحت فشار در یک کارتریج قرار دارد و پس از فعال شدن مکانیزم، گاز آزاد شده و فشار لازم برای تخلیه محلول فوم را ایجاد می‌کند.

این ساختار امکان جداسازی گاز محرک از ماده خاموش‌کننده را فراهم می‌کند و بسته به طراحی دستگاه، می‌تواند برای برخی کاربردهای صنعتی و محیط‌هایی با الزامات نگهداری مشخص مورد استفاده قرار گیرد.

• مزیت: جدا بودن ماده خاموش‌کننده و گاز محرک و امکان سرویس و بازرسی مطابق طراحی دستگاه
• کاربرد: برخی محیط‌های صنعتی و کاربردهای تخصصی

نکته مهم: ساختار داخلی، نوع گاز محرک، ظرفیت و روش فعال‌سازی کپسول‌های فوم می‌تواند بین مدل‌های مختلف متفاوت باشد. بنابراین هنگام انتخاب یا سرویس کپسول، مشخصات فنی، استاندارد محصول و دستورالعمل سازنده باید بررسی شود.

انواع کپسول آتش نشانی فوم بر اساس شکل طراحی و حجم

نوع طراحی	حجم معمول (لیتر)	کاربرد رایج
دستی قابل حمل	6، 9، 12	دفاتر، فروشگاه‌ها، خانه‌ها
چرخ‌دار (Wheeled)	25 تا 100	فرودگاه‌ها، انبارهای سوخت
سیلندر ثابت یا سیستمی	–	سیستم‌های اطفای خودکار با فوم

نرخ انبساط کپسول فوم آتش نشانی

نرخ انبساط فوم آتش نشانی نسبت حجم فوم تولیدشده به حجم محلول اولیه است و بر نحوه پخش و کاربرد فوم در اطفای حریق تأثیر می‌گذارد.

فوم‌ها از نظر نرخ انبساط معمولاً به سه گروه تقسیم می‌شوند:

• فوم کم‌انبساط: کمتر از ۲۰؛ مناسب برای پوشش سطح سوخت، به‌ویژه برخی مایعات قابل اشتعال.
• فوم میان‌انبساط: حدود ۲۰ تا ۲۰۰؛ مناسب برای برخی کاربردهای خاص.
• فوم پُرانبساط: بیشتر از ۲۰۰؛ بیشتر برای فضاهای بسته و کاربردهای تخصصی استفاده می‌شود.

نرخ انبساط به نوع فوم، تجهیزات تولید کف، نازل و شرایط عملیاتی بستگی دارد؛ بنابراین محدوده دقیق باید طبق مشخصات فنی محصول تعیین شود.

نکته مهم: نرخ انبساط بالاتر لزوماً به معنی قدرت خاموش‌کنندگی بیشتر نیست و نوع فوم باید متناسب با نوع سوخت و شرایط حریق انتخاب شود.

برای آشنایی با تجهیزات اعلام حریق، مقاله شستی اعلام حریق را نیز مطالعه کنید.

انواع فوم بر اساس نرخ انبساط

نرخ انبساط فوم نشان می‌دهد حجم فوم تولیدشده نسبت به حجم محلول اولیه چقدر است. فوم‌ها بر اساس این ویژگی معمولاً به سه گروه تقسیم می‌شوند:

فوم‌های کم‌انبساط

این فوم‌ها معمولاً نرخ انبساط کمتر از ۲۰ دارند و به دلیل روان بودن، می‌توانند سطح سوخت را به‌سرعت پوشش دهند. برخی فوم‌های مورد استفاده برای حریق مایعات قابل اشتعال در این گروه قرار می‌گیرند.

فوم‌های میان‌انبساط

فوم‌های میان‌انبساط معمولاً نرخ انبساط حدود ۲۰ تا ۲۰۰ دارند و بسته به نوع فوم و تجهیزات تولید کف، در کاربردهای خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند.

فوم‌های پُرانبساط

فوم‌های پُرانبساط معمولاً نرخ انبساط بیش از ۲۰۰ دارند و می‌توانند حجم زیادی از فوم تولید کنند. این فوم‌ها بیشتر برای فضاهای بسته و کاربردهای تخصصی مناسب هستند.

فوم مقاوم در برابر الکل

برخی مایعات قابل اشتعال مانند الکل‌ها و حلال‌های قطبی می‌توانند فوم‌های معمولی را سریع‌تر تخریب کنند. برای این حریق‌ها از فوم‌های مقاوم در برابر الکل استفاده می‌شود که با ایجاد یک لایه محافظ، پایداری فوم روی سطح سوخت را افزایش می‌دهند.

نکته مهم: انتخاب نوع فوم باید بر اساس نوع سوخت، شرایط حریق، نرخ انبساط و مشخصات فنی محصول انجام شود.

ویژگی‌های کپسول آتش نشانی فوم

• مناسب برای برخی حریق‌های کلاس A و B
• قابلیت شارژ مجدد در مدل‌های قابل شارژ
• قابل استفاده در ظرفیت‌ها و مدل‌های مختلف
• مجهز به سیلندر، شیر و نازل تخلیه
• تولید در ساختارهای مختلف مانند تحت فشار دائم و کارتریجی
• انتخاب و نگهداری آن باید مطابق استاندارد و دستورالعمل سازنده انجام شود.

رنگ کپسول آتش نشانی فوم و کف

کپسول‌های آتش نشانی ممکن است با نشانه‌ها و رنگ‌بندی‌های مختلف از یکدیگر متمایز شوند. در برخی سیستم‌های رنگ‌بندی، کپسول آتش نشانی فوم با نوار یا برچسب کرم‌رنگ روی بدنه مشخص می‌شود.

با این حال، رنگ به‌تنهایی معیار کافی برای شناسایی نوع خاموش‌کننده نیست. برای اطمینان از نوع کپسول اطفا حریق فوم باید اطلاعات درج‌شده روی برچسب و مشخصات فنی خاموش‌کننده بررسی شود.

برچسب کپسول فوم معمولاً اطلاعاتی مانند موارد زیر را مشخص می‌کند:

• نوع ماده خاموش‌کننده: فوم (Foam)
• ظرفیت کپسول
• کلاس‌های حریق قابل اطفا
• دستورالعمل نحوه استفاده
• استانداردها و تأییدیه‌های محصول

نکته مهم: رنگ بدنه، نوار یا برچسب می‌تواند بر اساس استاندارد، کشور سازنده و سیستم کدگذاری مورد استفاده متفاوت باشد. بنابراین برای تشخیص دقیق کپسول آتش نشانی فوم، همیشه اطلاعات روی برچسب و مشخصات سازنده را ملاک قرار دهید.

برای آشنایی بیشتر با اقدامات و تجهیزات مرتبط، مقاله اطفا حریق آسانسور را نیز مطالعه کنید.

انواع کلاس بندی فوم (کف)

1- فوم کلاس A

فوم کلاس A برای کمک به اطفای حریق مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ، پارچه و برخی مواد سلولزی استفاده می‌شود. این فوم با کاهش کشش سطحی آب، به نفوذ بهتر آب در مواد در حال سوختن و خنک‌سازی آن‌ها کمک می‌کند و می‌تواند احتمال شعله‌وری مجدد را کاهش دهد.

فوم‌های کلاس A در برخی عملیات اطفای حریق ساختمان، جنگل و پوشش گیاهی و همچنین کاربردهای تخصصی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

2- فوم کلاس B

فوم کلاس B برای کنترل حریق مایعات قابل اشتعال طراحی شده است. این فوم با ایجاد یک لایه روی سطح سوخت، تماس آن با اکسیژن را کاهش داده و به کنترل شعله و جلوگیری از گسترش حریق کمک می‌کند.

فوم‌های کلاس B انواع مختلفی دارند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس نوع سوخت و مشخصات فنی فوم انجام شود. برخی از این فوم‌ها برای سوخت‌های هیدروکربنی و برخی دیگر برای مایعات قطبی مانند الکل‌ها طراحی شده‌اند.

نکته مهم: فوم کلاس A و B را نباید صرفاً بر اساس نام کلاس انتخاب کرد. نوع سوخت، شرایط حریق و تأییدیه خاموش‌کننده باید در انتخاب ماده اطفایی در نظر گرفته شود.

کاربرد کپسول آتش نشانی فوم AFFF

AFFF (Aqueous Film Forming Foam) یکی از انواع فوم‌های مورد استفاده برای اطفای برخی حریق‌های کلاس B، به‌ویژه سوخت‌های هیدروکربنی است. این فوم با ایجاد لایه‌ای روی سطح سوخت، به کاهش تماس سوخت با اکسیژن و کنترل گسترش حریق کمک می‌کند.

بسته به تأییدیه و مشخصات محصول، برخی خاموش‌کننده‌های فوم می‌توانند برای حریق‌های کلاس A نیز دارای کاربرد باشند. بنابراین نباید صرفاً بر اساس نام AFFF، کاربرد یک کپسول را تعیین کرد و باید برچسب و مشخصات فنی همان محصول بررسی شود.

کپسول‌های فوم می‌توانند در برخی محیط‌ها مانند انبارها، کارگاه‌ها و فضاهای تجاری مورد استفاده قرار گیرند، مشروط بر اینکه نوع خطر و مواد موجود با قابلیت خاموش‌کننده مطابقت داشته باشد.

کپسول فوم برای حریق روغن‌ها و چربی‌های پخت‌وپز مناسب نیست و برای این نوع حریق باید از خاموش‌کننده‌ای استفاده شود که به‌طور مشخص برای حریق مربوطه طراحی و تأیید شده باشد.

• کلاس A: مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ و منسوجات
• کلاس B: مایعات قابل اشتعال مانند برخی سوخت‌های هیدروکربنی و حلال‌ها

نکته مهم: AFFF یک نوع مشخص از فوم است و همه کپسول‌های فوم AFFF نیستند. همچنین به دلیل محدودیت‌های زیست‌محیطی مربوط به برخی فوم‌های فلوئوردار، انتخاب و استفاده از آن‌ها باید مطابق مقررات، استانداردها و مشخصات سازنده انجام شود.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات مرتبط، مقاله علائم راهنمای اعلام حریق را نیز مطالعه کنید.

نحوه شناسایی کپسول‌های آتش نشانی فوم (کف)

پیش از استفاده از کپسول آتش نشانی فوم، باید نوع خاموش‌کننده و کاربرد آن را از روی برچسب، علائم و مشخصات فنی بررسی کنید. در برخی سیستم‌های رنگ‌بندی، کپسول‌های فوم با نوار یا برچسب کرم‌رنگ روی قسمت بالایی بدنه مشخص می‌شوند.

با این حال، رنگ به‌تنهایی معیار قطعی شناسایی خاموش‌کننده نیست و برای اطمینان از نوع ماده خاموش‌کننده و کلاس‌های حریق قابل اطفا، باید اطلاعات درج‌شده روی کپسول و دستورالعمل سازنده بررسی شود.

موارد عدم استفاده از کپسول آتش نشانی فوم

کپسول فوم برای همه انواع حریق مناسب نیست و نباید در موارد زیر استفاده شود، مگر اینکه خاموش‌کننده به‌طور مشخص برای آن کاربرد تأیید شده باشد:

• حریق روغن و چربی‌های پخت‌وپز: کپسول فوم برای حریق‌های کلاس F مناسب نیست و برای این نوع حریق باید از خاموش‌کننده مخصوص استفاده شود.
• حریق گازهای قابل اشتعال: کپسول فوم برای اطفای مستقیم حریق گازهایی مانند متان و بوتان مناسب نیست. در چنین شرایطی ابتدا باید جریان گاز، در صورت امکان و به‌صورت ایمن، قطع شود و روش اطفا متناسب با شرایط انتخاب شود.
• تجهیزات الکتریکی برق‌دار: استفاده از کپسول فوم روی تجهیزات برقی که همچنان تحت ولتاژ هستند می‌تواند خطر برق‌گرفتگی ایجاد کند، مگر اینکه خاموش‌کننده برای چنین کاربردی تأیید شده باشد.

نکته مهم: پیش از استفاده از کپسول فوم، کلاس حریق، نوع ماده در حال سوختن و مشخصات درج‌شده روی خاموش‌کننده را بررسی کنید. انتخاب ماده خاموش‌کننده نامناسب می‌تواند خطر حریق را افزایش دهد.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات سیستم اعلام حریق، مقاله کابل اعلام حریق را نیز مطالعه کنید.

طرز استفاده از کپسول آتش نشانی فوم

پیش از استفاده از کپسول آتش نشانی فوم، ابتدا مطمئن شوید خاموش‌کننده سالم، دارای فشار مناسب و آماده‌به‌کار است. در صورت ایمن بودن شرایط، پین یا ضامن ایمنی را خارج کنید و در فاصله مناسب از حریق قرار بگیرید.

شلنگ یا نازل را متناسب با نوع حریق و دستورالعمل سازنده به سمت محل مناسب هدایت کنید. در تمام مراحل، مسیر خروج ایمن را پشت سر خود حفظ کنید و اگر حریق در حال گسترش است یا کنترل آن با خاموش‌کننده دستی امکان‌پذیر نیست، محل را ترک کرده و با آتش‌نشانی تماس بگیرید.

روش اطفای حریق مایعات قابل اشتعال با کپسول آتش نشانی فوم

در حریق مایعات قابل اشتعال، نباید فوم را با فشار زیاد و به‌صورت مستقیم به مرکز حریق کوبید؛ زیرا جریان شدید ماده خاموش‌کننده می‌تواند باعث پاشش یا جابه‌جایی سوخت و گسترش حریق شود.

در صورت امکان، فوم باید به‌صورت کنترل‌شده روی سطح سوخت قرار گیرد تا لایه‌ای از فوم روی مایع تشکیل شود. در برخی شرایط می‌توان ماده خاموش‌کننده را به یک سطح نزدیک یا دیواره پشتی برخورد داد تا فوم به‌آرامی روی سطح سوخت پخش شود. روش دقیق تخلیه باید مطابق دستورالعمل سازنده و نوع خاموش‌کننده باشد.

روش اطفای حریق مواد جامد قابل احتراق با کپسول فوم

برای حریق مواد جامد مانند چوب، کاغذ و پارچه، نازل را به سمت پایه و محل اصلی حریق بگیرید و جریان فوم را به‌صورت کنترل‌شده روی مواد در حال سوختن هدایت کنید.

هنگام تخلیه، می‌توان نازل را به‌آرامی روی محدوده حریق حرکت داد تا سطح بیشتری پوشش داده شود. پس از کاهش شعله، باید محل حریق را از نظر وجود نقاط داغ و احتمال شعله‌وری مجدد بررسی کرد.

فوم با ایجاد یک لایه پوشاننده روی سطح سوخت و کمک به خنک‌سازی و کاهش تماس سوخت با اکسیژن، به کنترل حریق و کاهش احتمال شعله‌وری مجدد کمک می‌کند.

نکته مهم: استفاده از کپسول فوم فقط زمانی مناسب است که خاموش‌کننده برای کلاس حریق و ماده در حال سوختن تأیید شده باشد. در صورت بزرگ بودن حریق، انتشار سریع شعله، وجود دود غلیظ یا ناتوانی در کنترل آتش، اقدام به اطفای دستی نکنید و محل را تخلیه کنید.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات تشخیص حریق، مقاله سیستم اعلام حریق آدرس پذیر را نیز مطالعه کنید.

نگهداری و شارژ کپسول آتش نشانی فوم (کف)

کپسول‌های آتش نشانی فوم باید به‌صورت دوره‌ای بازرسی و سرویس شوند تا در زمان وقوع حریق عملکرد مناسبی داشته باشند. زمان‌بندی بازرسی و سرویس باید مطابق استانداردهای مربوط، الزامات محل و دستورالعمل سازنده تعیین شود.

برای نگهداری صحیح از کپسول آتش نشانی فوم، موارد زیر را بررسی کنید:

• کپسول در محل مشخص، قابل‌مشاهده و در دسترس قرار داشته باشد و تجهیزات یا اشیا مانع دسترسی به آن نباشند.
• در مدل‌های دارای نشانگر فشار، عقربه فشار در محدوده توصیه‌شده سازنده قرار داشته باشد.
• شلنگ، نازل و مسیر تخلیه مسدود یا آسیب‌دیده نباشد.
• پین و مهر و موم ایمنی سالم و دست‌نخورده باشد.
• بدنه کپسول فاقد فرورفتگی، نشتی، زنگ‌زدگی، خوردگی و آسیب‌های قابل‌مشاهده باشد.
• هرگونه روغن، مواد شیمیایی یا آلودگی خورنده از روی بدنه پاک شود.
• پس از استفاده، حتی در صورت تخلیه جزئی، کپسول باید توسط فرد یا مرکز مجاز بررسی و در صورت نیاز شارژ شود.
• سرویس‌های دوره‌ای و آزمایش هیدرواستاتیک باید در فواصل تعیین‌شده توسط استاندارد و مقررات مربوط انجام شوند.

نکته مهم: قرار داشتن عقربه در محدوده سبز، به‌تنهایی به معنی سالم بودن کپسول نیست. وضعیت بدنه، شیر، شلنگ، نازل، ماده خاموش‌کننده و تاریخ سرویس نیز باید بررسی شود. شارژ و سرویس کپسول باید توسط افراد یا مراکز مجاز و مطابق مشخصات سازنده انجام شود.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات تشخیص حریق، می‌توانید مقاله دتکتور حرارتی را نیز مطالعه کنید.

مزایا و معایب کپسول آتش نشانی فوم

کپسول آتش نشانی فوم در صورت انتخاب صحیح و استفاده متناسب با نوع حریق، مزایایی دارد که آن را برای برخی محیط‌ها به گزینه‌ای مناسب تبدیل می‌کند:

مزایای کپسول آتش نشانی فوم

• ایجاد لایه فوم روی سطح سوخت و کاهش تماس آن با اکسیژن
• کمک به خنک‌سازی حریق به‌دلیل وجود آب در محلول فوم
• کاهش احتمال شعله‌وری مجدد، به‌ویژه در حریق برخی مایعات قابل اشتعال
• قابلیت استفاده برای برخی حریق‌های کلاس A و B، متناسب با نوع فوم و تأییدیه خاموش‌کننده
• در برخی کاربردها، آلودگی و باقی‌مانده کمتری نسبت به برخی عوامل پودری ایجاد می‌کند

معایب و محدودیت‌های کپسول آتش نشانی فوم

• برای حریق تجهیزات و مدارهای الکتریکی به‌طور عمومی گزینه مناسبی نیست، مگر اینکه خاموش‌کننده به‌طور مشخص برای آن کاربرد تأیید شده باشد.
• برای حریق گازهای قابل اشتعال (کلاس C) مناسب نیست.
• برای حریق روغن‌ها و چربی‌های پخت‌وپز (کلاس F) نباید استفاده شود.
• نوع فوم باید با نوع سوخت سازگار باشد؛ به‌خصوص برای برخی مایعات قطبی مانند الکل‌ها، فوم معمولی ممکن است عملکرد مناسبی نداشته باشد.
• برخی انواع فوم، به‌ویژه فوم‌های دارای ترکیبات فلوئوردار، ممکن است با محدودیت‌ها و الزامات زیست‌محیطی مواجه باشند.

نکته مهم: کپسول فوم را نمی‌توان یک خاموش‌کننده همه‌کاره دانست. پیش از استفاده، کلاس حریق، نوع ماده در حال سوختن و مشخصات درج‌شده روی خاموش‌کننده را بررسی کنید. استفاده از عامل اطفای نامناسب می‌تواند خطر حریق را افزایش دهد.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات تشخیص حریق، مقاله دتکتور دودی را نیز مطالعه کنید.

کپسول آتش نشانی فوم و حریق تجهیزات برقی

استفاده از کپسول آتش نشانی فوم برای تجهیزات و مدارهای الکتریکی به‌طور عمومی توصیه نمی‌شود، زیرا محلول فوم معمولاً بر پایه آب است و می‌تواند خطر برق‌گرفتگی یا آسیب به تجهیزات را ایجاد کند. بنابراین، حتی اگر برخی خاموش‌کننده‌های فوم دارای آزمون‌های مشخصی برای استفاده در مجاورت تجهیزات برقی باشند، باید برچسب، استاندارد و تأییدیه همان خاموش‌کننده بررسی شود.
در صورت وقوع حریق در تجهیزات الکتریکی، انتخاب خاموش‌کننده باید بر اساس نوع تجهیزات، وضعیت برق‌دار بودن آن و مشخصات عامل اطفا انجام شود. برای بسیاری از تجهیزات برقی، خاموش‌کننده‌هایی مانند CO₂ یا برخی خاموش‌کننده‌های پودر خشک، بسته به شرایط و تأییدیه محصول، گزینه‌های رایج‌تری هستند.

نکته مهم: هیچ خاموش‌کننده فومی را صرفاً به دلیل نارسانا بودن نسبی یا وجود یک آزمون استاندارد، برای پاشش مستقیم روی تجهیزات برق‌دار مناسب فرض نکنید. دستورالعمل سازنده و علامت کاربرد روی خاموش‌کننده ملاک اصلی است.

خرید کپسول آتش نشانی فوم

کپسول آتش نشانی فوم برای برخی حریق‌های کلاس A و B کاربرد دارد و می‌تواند برای موادی مانند چوب، کاغذ، پارچه و برخی مایعات قابل اشتعال، در صورت سازگاری عامل فوم با نوع سوخت، مورد استفاده قرار گیرد.

فوم با ایجاد یک لایه پوشاننده روی سطح ماده در حال سوختن، تماس سوخت با اکسیژن را کاهش می‌دهد و آب موجود در محلول نیز به خنک‌سازی سطح حریق کمک می‌کند. با این حال، عملکرد کپسول فوم به نوع ماده کف‌زا و نوع سوخت وابسته است و نمی‌توان آن را برای همه مایعات قابل اشتعال مناسب دانست.

همچنین برخی فوم‌ها برای سوخت‌های خاص مانند حلال‌های قطبی و الکل‌ها طراحی شده‌اند و برای این مواد باید از فوم سازگار، مانند انواع مقاوم در برابر الکل، استفاده شود.

قیمت کپسول آتش نشانی فوم به عواملی مانند ظرفیت، نوع ماده کف‌زا، ساختار خاموش‌کننده، برند و استانداردهای محصول بستگی دارد.

برای اطلاع از لیست قیمت اعلام حریق و آشنایی با سایر تجهیزات ایمنی و اعلام حریق، می‌توانید صفحه مربوطه را در فایرفایت بررسی کنید.

منبع مطلب