انواع کپسول آتش نشانی و انواع خاموش کننده ها برای اطفای حریق

با وجود تنوع زیاد( کپسول‌ آتش‌نشانی )در بازار، انتخاب یک کپسول مناسب برای خانه، ساختمان یا محل کار می‌تواند گیج‌کننده باشد. هرچند داشتن حداقل یک کپسول در هر محیط ضروری است، اما مهم‌تر از آن داشتن کپسول درست برای نوع خطر احتمالی است.

یک انتخاب اشتباه، یعنی داشتن کپسولی که در لحظه‌ی بحران به کار نمی‌آید.

در این مطلب به زبان ساده توضیح می‌دهیم کپسول اطفای حریق چیست، هر نوع کپسول برای چه آتشی مناسب است و چطور می‌توان بهترین گزینه را برای محیط خود انتخاب کرد. در ادامه با انواع کپسول آتش‌نشانی و کاربرد هرکدام آشنا می‌شوید تا انتخاب شما آگاهانه، سریع و درست باشد.

قیمت انواع کپسول آتش نشانی

کپسول اتوماتیک

4 محصول

کپسول آتش نشانی آب و گاز

12 محصول

کپسول آتش نشانی بیوورسال

8 محصول

کپسول آتش نشانی CO2 دی اکسید کربن

29 محصول

کپسول پودر و گاز

67 محصول

کپسول آتش نشانی خودرو

30 محصول

کپسول آتش نشانی فوم (کف)

13 محصول

انواع کپسول آتش نشانی چیست؟

اطمینان از ایمنی در برابر آتش در ساختمان‌های مسکونی، اداری، تجاری و صنعتی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. روش‌های مختلفی برای حفاظت از آتش وجود دارد که به صورت معمول از نصب سیستم اعلام حریق برای هشدار ساکنین ساختمان از وقوع حرق استفاده می‌شود.

علاوه بر سیستم اعالم حریق از یکی از سیستم‌های اطفا حریق اتوماتیک یا سیستم اطفا حریق دستی برای جلوگیری از گسترش آتش استفاده می‌شود.

کپسول آتش نشانی یکی از تجهیزات اطفا حریق دستی است که انواع مختلفی دارد و هر کدام از کپسول‌ها برای برای جلوگیری از یک کلاس آتش استفاده می‌شود.

اما استفاده از انواع کپسول آتش نشانی نیز در برخی ساختمان‌ها بسیار رایج است؛ کپسول‌هایی که با توجه به نوع مواد و آتش احتمالی در محیط انتخاب می‌شوند.

کپسول آتش‌نشانی وسیله‌ای قابل حمل برای خاموش کردن آتش‌های کوچک در لحظات ابتدایی وقوع حریق است. این وسیله با مهار به‌موقع آتش، از گسترش آن و بروز خسارات جدی جلوگیری می‌کند.

انتخاب کپسول مناسب باید بر اساس ارزیابی خطر آتش‌سوزی انجام شود. کارفرمایان موظف‌اند طبق استاندارد BS 5306-8:2012 نوع کپسول، محل نصب، دسترسی و نحوه نگهداری آن را مشخص کنند.

کپسول‌ها در انواع مختلفی مانند پودر و گاز، CO₂، آب و کف تولید می‌شوند که هرکدام برای نوع خاصی از حریق کاربرد دارند. بدنه همه کپسول‌ها قرمز است، اما نوع آن‌ها با رنگ برچسب مشخص می‌شود.

دسته‌بندی انواع حریق برای انواع کپسول اتش‌نشانی

آتش‌ها بر اساس نوع سوختی که می‌سوزانند طبقه‌بندی می‌شوند و کپسول اطفا حریق با توجه به این کلاس‌های آتش مشخص می‌شود. در ادامه انواع مختلف کلاس آتش را معرفی کنیم.

• کلاس A – مواد جامد: آتش‌های کلاس A (جامدات) توسط مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ، پلاستیک، زباله یا هر چیز دیگر که می‌سوزد و از آن خاکستر باقی می‌ماند، تغذیه می‌شود. آب در این نوع آتش‌سوزی‌ها موثر است چرا که خاصیت خنک‌کنندگی دارد.
• کلاس B – مایعات قابل اشتعال: آتش‌های کلاس B (مایعات قابل اشتعال) از سوختن مایعات قابل اشتعال یا قابل احتراق مانند نفت، بنزین و سایر مواد مشابه ایجاد می‌شوند. چنین آتش‌سوزی‌هایی بهتر است با خفه‌کردن اکسیژن خاموش شوند.
• کلاس C – گازهای قابل اشتعال: آتش‌های کلاس C (گازهای قابل اشتعال) شامل گازهایی مانند پروپان، بوتان، متان و غیره می‌شود.
• کلاس D – فلزات قابل اشتعال: آتش‌های کلاس D (فلزات قابل اشتعال) آتش فلزات قابل احتراق است که با استفاده از عوامل پودر خشک یا کپسول پودری آتش نشانی که با خفه کردن و جذب گرما عمل می‌کند، به خوبی قابل کنترل است.
• کلاس F / K – روغن و چربی: آتش‌های کلاس F (روغن و چربی) آتش‌هایی هستند که شامل روغن‌های پخت و پز، گریس یا چربی حیوانی می‌شود.

دسته‌بندی جدول انواع کپسول آتش‌نشانی بر اساس ماده خاموش کننده

از نظر ماده‌ی خاموش‌کننده، جدول کپسول‌های آتش‌نشانی به چهار گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

کپسول اتش نشانی پودری یا پودروگاز

یکی از پرکاربردترین انواع خاموش‌کننده‌ها محسوب می‌شود که به کمک پودر خشک و گاز فشرده، آتش را با قطع واکنش احتراق و خفه‌سازی مهار می‌کند.

این نوع کپسول در مدل‌های مختلف از جمله ABC تولید می‌شود. پودرهای ABC یا چندمنظوره حاوی فسفات آمونیوم هستند و برای مبارزه با آتش‌سوزی‌های کلاس A, B, C مناسب هستند.

کپسول پودری آتش نشانی از خود باقیمانده بر جای می‌گذارند و پس از استفاده به تمیزکاری زیادی نیاز دارد. بعلاوه این کپسول اطفای حریق می‌تواند به مبلمان نرم، فرش‌ها، درایورهای کامپیوتر و غیره آسیب برساند.

کپسول اتش نشانی آب و گاز

کپسول مناسب برای خاموش کردن حریق‌های ناشی از کلاس A یعنی مواد جامد مانند چوب، کاغذ و پارچه است. در این نوع کپسول با پاشش آب، دمای ماده‌ی در حال اشتعال کاهش یافته و آتش مهار می‌شود.

این کپسول برای آتش‌سوزی‌های الکتریکی و مایعات قابل اشتعال مناسب نیست.

کپسول اتش نشانی گازی

کپسول اتش‌نشانی CO₂ ( دی اکسید کربن )

این نوع کپسول تنها دارای گاز دی‌اکسیدکربن تحت فشار است و بدون باقی گذاشتن اثر، آتش را با کاهش درصد اکسیژن خاموش می‌کند. کپسول CO₂ گزینه‌ای بسیار مناسب برای تجهیزات الکتریکی، تابلو برق و اتاق سرور محسوب می‌شود.
با این حال، کپسول آتش نشانی CO₂ اثر خنک‌کنندگی کم دارد و بنابراین باید مراقب بود که آتش دوباره شعله‌ور نشود. برای استفاده از این کپسول خاموش کننده دی اکسید کربن باید جت را به سمت پایه‌ی شعله نشانه گرفت و آن را به سرعت از یک طرف به طرف دیگر جارو کرد. بعلاوه فرد باید مراقب باشد مواد در حال سوختن جابجا و پخش نشود.

در صورت استفاده از کپسول اطفای حریق CO₂ در یک فضای بسته باید در اسرع وقت پس از خاموش کردن آتش، منطقه به خوبی تهویه شود.

کپسول هالوژنه

کپسول آتش‌نشانی هالوزنه از گاز هالوترون استفاده می‌کند که برای خاموش کردن آتش‌های کلاس A، B و C طراحی شده است. این کپسول‌ها هیچ‌گونه اثر یا پسماند باقی نمی‌گذارند و برای فضاهای حساس مانند اتاق‌های سرور و تجهیزات الکتریکی ایده‌آل هستند.

کپسول اتش نشانی فوم (آب و کف)

کپسول کف یا فوم با ایجاد لایه‌ای روی سطح مایع در حال اشتعال، مانع رسیدن اکسیژن به آتش می‌شود و از شعله‌ور شدن مجدد جلوگیری می‌کند. این نوع کپسول برای مایعات قابل اشتعال و مواد جامد مناسب است اما نباید برای آتش‌سوزی‌های برقی یا گازی استفاده شود.

کپسول اتش نشانی بیوورسال

کپسول بیوورسال یا زیست ‌تخریب ‌پذیر برای خاموش کردن طیف گسترده‌ ای از آتش ‌ها از جمله جامدات، مایعات قابل اشتعال و برخی فلزات مناسب است. مواد داخل این کپسول دوستدار محیط زیست است و به تجهیزات آسیبی نمی ‌رساند. استفاده از بیوورسال در بیمارستان‌ ها، مراکز آموزشی و محیط‌هایی که حضور افراد حساس وجود دارد توصیه می ‌شود. این کپسول برای کلاس ‌های حریق A و B کاربرد دارد و می‌ تواند خطرات ناشی از برگشت شعله را کمتر کند.

کپسول اتش نشانی پودر شیمیایی تر/ کپسول آتش نشانی Wet Chemical

کپسول آتش نشانی شیمیایی تر (Wet Chemical Fire Extinguisher) نوعی از کپسول اطفای حریق است که از محلول تحت فشار نمک‌های قلیایی در آب برای خاموش کردن آتش استفاده می‌کند. البته این خاموش‌کننده به عنوان کپسول آتش نشانی کلاس F یا خاموش کننده کلاس ABF نیز شناخته می‌شود.

به طور کلی خاموش کننده های شیمیایی تر برای استفاده در آتش‌های کلاس A و F مناسب هستند. آتش‌سوزی‌های کلاس A و F آتش‌هایی شامل روغن و چربی‌های پخت و پز (آتش کلاس F) مانند چربی گوشت، روغن زیتون، کره، روغن نباتی و مواد قابل اشتعال جامد (کلاس A) مانند کاغد، چوب، پلاستیک و غیره می‌شود.

معرفی انواع کپسول آتش نشانی بر اساس رنگ بندی کپسول

طبق استانداردهای بین‌المللی از جمله BS EN 3 در اروپا و انگلستان، بدنه کپسول‌های آتش‌نشانی باید به رنگ قرمز سیگنال (Signal Red) باشد و نوع ماده خاموش‌کننده با یک نوار یا برچسب رنگی کوچک روی بدنه مشخص شود؛ برای نمونه، پنل مشکی برای کپسول‌های CO₂، پنل کرم برای فوم، پنل آبی برای پودر خشک و پنل زرد برای مواد شیمیایی مرطوب مورد استفاده در آتش‌های ناشی از روغن و غذا. 

پیش از سال ۱۹۹۷ در انگلستان، کپسول‌ها به طور کامل با رنگ ماده خاموش‌کننده شناخته می‌شدند (مانند بدنه آبی برای پودر یا بدنه کرم برای فوم)، اما با تغییر استانداردها، الگوی «بدنه قرمز و برچسب رنگی» جایگزین شد تا تشخیص سریع‌تر و هماهنگ‌تری برای کاربران ایجاد شود. 

در ایران نیز اغلب کپسول‌ها با بدنه قرمز عرضه می‌شوند و رنگ‌بندی برچسب‌ها تا حدی مطابق این استاندارد رعایت می‌شود، با این حال هنوز برندهایی وجود دارند که بدنه کپسول را به رنگ‌های دیگری تولید می‌کنند یا حتی با بدنه قرمز از برچسب‌هایی با رنگ‌های غیر استاندارد و سلیقه‌ای استفاده می‌کنند.

انواع کپسول آتش نشانی بر اساس وزن

کپسول‌های آتش‌نشانی در اندازه‌ها و وزن‌های مختلفی تولید می‌شوند تا متناسب با نیاز مکان‌ها و مخاطبین گوناگون، قابلیت استفاده‌ی سریع و مؤثر داشته باشند. در این بخش وزن‌های رایج را مرور می‌کنیم و مشخص می‌کنیم هر کدام در چه شرایطی بهترین انتخاب‌اند.

کپسول آتش نشانی سبک (مناسب خودرو و منزل کوچک)

• وزن‌های معمول: حدود ۱ کیلوگرم، ۲ کیلوگرم، گاهی ۳-۴ کیلوگرم؛ مدل‌های قابل حمل دستی. 
• موارد مصرف: داخل خودروها، آشپزخانه منازل کوچک، منازل تک واحدی، نقاطی در خانه که احتمال حریق کم است یا نیاز به حمل سریع دارد.
• مزایا: سبک بودن؛ جابه‌جایی آسان؛ مناسب برای واکنش سریع در اولین مراحل آتش‌سوزی.
• معایب: ظرفیت خاموش‌کنندگی کمتر؛ وقتی آتش بیشتر شود زمان تخلیه کوتاه‌تر است؛ ممکن است برای فضاهای بزرگ کافی نباشد.

کپسول‌های متوسط (مناسب دفاتر و فروشگاه‌ها)

• وزن‌های معمول: حدود ۶ کیلوگرم، ۱۲ کیلوگرم؛ بعضی مدل‌ها ۴-۵ کیلوگرم هم رایج‌اند.
• موارد مصرف: دفاتر اداری، فروشگاه‌ها، مجتمع‌های تجاری کوچک، پارکینگ‌ها، فضاهای عمومی با تردد متوسط.
• مزایا: ظرفیت مناسب برای کنترل آتش متوسط؛ هنوز قابل حمل دستی یا جابه‌جایی نسبتاً آسان؛ مناسب برای ترکیبی از ایمنی و هزینه معقول.
• معایب: سنگینی نسبی؛ اگر تعداد زیاد باشد باید توجه کرد به دسترسی و محل نصب؛ نگهداری و شارژ دشوارتر از مدل سبک.

کپسول‌های سنگین (مناسب انبارها و کارگاه‌ها)

• وزن‌های معمول: ۲۵ کیلوگرم، ۵۰ کیلوگرم؛ بعضی مد‌ل‌ها حتی بیشتر هم وجود دارد. 
• معمولاً به صورت چرخ‌دار یا ثابت نصب‌شده‌اند چون جابه‌جایی دستی دشوار است.
• موارد مصرف: انبارها، کارگاه‌ها، کارخانه‌ها، فضاهای صنعتی، سوله‌ها، محل‌هایی که احتمال آتش بزرگ‌تر یا شعله‌ور شدن بیشتر است.
• مزایا: قدرت و ظرفیت خاموش‌کنندگی بالا؛ زمان تخلیه بیشتر؛ مناسب آتش‌های بزرگ‌تر؛ کاهش تعداد نیاز به چند کپسول کوچک در فضا.
• معایب: هزینه بیشتر؛ شرایط نصب و نگهداری سخت‌تر؛ جابه‌جایی دشوار؛ ممکن است برای یک کاربر عادی مناسب نباشد.

اجزای کپسول آتش نشانی

• بدنه کپسول: محفظه فلزی که ماده اطفا در آن نگهداری می‌شود.

• دریچه یا شیر خروجی: برای باز و بسته کردن جریان ماده اطفا.

• اهرم یا ضامن (دستگیره فعال‌سازی): برای آزادسازی ماده اطفا به‌کار می‌رود.

• پین ایمنی: از فعال شدن ناخواسته کپسول جلوگیری می‌کند.

• شلنگ یا نازل: برای هدایت ماده اطفا به سمت آتش.

• فشارسنج (در کپسول‌های پودری و گازی): میزان فشار داخل کپسول را نشان می‌دهد.

• برچسب اطلاعات: شامل نوع ماده اطفا، دستور استفاده، تاریخ شارژ و نکات ایمنی.

تقسیم‌بندی کپسول‌های آتش‌نشانی بر اساس محل کاربرد

علاوه بر تقسیم‌بندی کپسول‌های آتش‌نشانی بر اساس نوع ماده خاموش‌کننده (پودر، CO₂، کف، آب و …)، این تجهیزات از نظر محل استفاده نیز به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: کپسول‌های مورد استفاده در ساختمان‌ها و کپسول‌های مخصوص خودرو. انتخاب هر یک از این گروه‌ها باید بر اساس نوع ریسک احتمالی، فضای در دسترس و الزامات ایمنی انجام شود.

کپسول‌های مناسب ساختمان‌ها

در ساختمان‌های مختلف، انتخاب کپسول آتش‌نشانی باید متناسب با نوع کاربری و ریسک‌های احتمالی همان فضا انجام شود. هر محیط، الگوی خطر متفاوتی دارد و به همین دلیل نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه ساختمان‌ها در نظر گرفت.

۱. ساختمان‌های مسکونی
در واحدهای مسکونی معمولاً خطرات اصلی شامل وسایل گازسوز، تجهیزات برقی، لوازم گرمایشی و مبلمان قابل اشتعال است. در این فضاها کپسول پودر خشک ۶ کیلوگرمی یکی از گزینه‌های متداول و کاربردی محسوب می‌شود، زیرا قابلیت مهار آتش‌های کلاس A (مواد جامد)، B (مایعات قابل اشتعال) و آتش‌های الکتریکی را دارد.

آشپزخانه‌های خانگی

به دلیل وجود روغن‌های خوراکی، شعله مستقیم و وسایل برقی، نقطه پرریسک ساختمان هستند. در این فضا علاوه بر پودر خشک، استفاده از کپسول‌های مناسب روغن‌های خوراکی (در صورت وجود حجم بالای پخت‌وپز) می‌تواند ایمنی بیشتری ایجاد کند. در هر حال، دسترسی سریع و نصب در فاصله ایمن از اجاق گاز اهمیت بالایی دارد.

پیشنهاد مطالعه: کپسول آتش نشانی آشپزخانه

۲. ساختمان‌های اداری و تجاری
در محیط‌های اداری، وجود تجهیزات الکتریکی مانند کامپیوترها، سرورها و تابلوهای برق ریسک آتش‌سوزی الکتریکی را افزایش می‌دهد. در چنین فضاهایی، کپسول دی‌اکسید کربن (CO₂) به دلیل عدم ایجاد آلودگی و باقی‌مانده پس از تخلیه، گزینه مناسبی است؛ به‌ویژه در اتاق سرور و مراکز داده.
در فروشگاه‌ها، مراکز خرید و فضاهای تجاری عمومی که علاوه بر تجهیزات برقی، مواد قابل اشتعال نیز وجود دارد، ترکیبی از کپسول پودر خشک و CO₂ می‌تواند پوشش ایمنی کامل‌تری فراهم کند.

۳. محیط‌های صنعتی و کارگاهی
در کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی، بسته به نوع فعالیت، احتمال وجود مایعات قابل اشتعال، مواد شیمیایی، دستگاه‌های صنعتی و تابلوهای برق بالا است. در این شرایط، کپسول پودر خشک با ظرفیت‌های بالاتر (۶ یا ۱۲ کیلوگرم و حتی بیشتر) معمولاً انتخاب رایج‌تری است، زیرا دامنه وسیعی از کلاس‌های آتش را پوشش می‌دهد و عملکرد سریعی دارد.
در برخی صنایع خاص که با فلزات قابل اشتعال یا مواد ویژه سروکار دارند، استفاده از کپسول‌های تخصصی (مانند کلاس D) نیز ضروری خواهد بود.

۴. انبارها و فضاهای نگهداری کالا
در انبارها، نوع کالای ذخیره‌شده تعیین‌کننده نوع کپسول است. اگر کالاها عمدتاً مواد جامد مانند کارتن، چوب یا پارچه باشند، پوشش کلاس A اهمیت دارد. در انبارهای مواد شیمیایی یا مایعات قابل اشتعال، تمرکز بر کلاس B ضروری است. در بسیاری از موارد، استفاده از کپسول‌های پودر خشک با ظرفیت بالاتر به دلیل انعطاف‌پذیری در پوشش کلاس‌های مختلف، راهکار عملی‌تری محسوب می‌شود.

در مجموع، انتخاب کپسول آتش‌نشانی در ساختمان‌ها باید بر اساس تحلیل ریسک واقعی محیط انجام شود، نه صرفاً بر مبنای عرف بازار یا در دسترس بودن محصول. همین رویکرد دقیق است که ایمنی را از یک الزام صوری به یک اقدام مؤثر تبدیل می‌کند.

کپسول‌های مخصوص خودرو

در خودروها به دلیل محدودیت فضا و ماهیت خطر (وجود سوخت مایع و سیستم الکتریکی)، معمولاً از کپسول‌های پودر خشک با ظرفیت ۱ یا ۲ کیلوگرم استفاده می‌شود. این نوع کپسول‌ها به‌دلیل عملکرد سریع و قابلیت مهار آتش‌های ناشی از مایعات قابل اشتعال و برق، گزینه‌ای مناسب برای خودروهای شخصی، حمل‌ونقل عمومی و ناوگان‌های صنعتی هستند.

برای آشنایی بیشتر با مشخصات، ظرفیت مناسب و نکات انتخاب، می‌توانید به صفحه «کپسول آتش‌نشانی خودرو» مراجعه نمایید.

بررسی و نگهداری انواع کپسول آتش نشانی

شارژ دوره‌ای و بررسی سلامت کپسول آتش نشانی

تمام کپسول‌های آتش نشانی نیازمند بازبینی منظم هستند، اما نوع نگهداری و شارژ آن‌ها بسته به مدل متفاوت است:

• کپسول‌های پودر و گاز (ABC):
  این کپسول‌ها به شارژ دوره‌ای نیاز دارند. معمولاً توصیه می‌شود حداقل سالی یک‌بار فشار داخلی و سلامت شیلنگ و شیر کپسول بررسی شود. در صورت کاهش فشار یا استفاده جزئی، باید بلافاصله شارژ مجدد انجام گیرد.
• کپسول‌های CO₂ (دی‌اکسید کربن):
  به دلیل اینکه ماده خاموش‌کننده آن گاز فشرده است، معمولاً نیاز به تعویض یا شارژ مجدد در فواصل طولانی‌تر دارند. با این حال، فشار داخل سیلندر باید هر سال کنترل شود و در صورت کاهش، حتماً شارژ شود.
• کپسول‌های فوم و آب و گاز:
  این کپسول‌ها علاوه بر بررسی فشار، باید از نظر کیفیت مایع داخلی هم کنترل شوند، زیرا در طول زمان ممکن است خاصیت خود را از دست بدهند. شارژ دوره‌ای این مدل‌ها نیز حداقل سالی یک‌بار الزامی است.
• کپسول‌های هالوژنه (Clean Agent):
  این کپسول‌ها حساس‌تر هستند و معمولاً نیازمند نگهداری و شارژ تخصصی توسط مراکز مجاز می‌باشند. فشارسنج و سلامت سیلندر باید در بازه‌های منظم بررسی شود، حتی اگر از آن‌ها استفاده نشده باشد.

در تمامی موارد، توجه به استاندارد کپسول آتش نشانی و انجام شارژ در مراکز معتبر الزامی است. شارژ غیراصولی می‌تواند نه‌تنها کارایی دستگاه را کاهش دهد، بلکه در زمان حادثه خطرآفرین هم باشد.

تست هیدرواستاتیک کپسول‌های آتش نشانی

تست هیدرواستاتیک (Hydrostatic testing) روش اولیه برای آزمایش نشتی و ارزیابی یکپارچگی ساختاری کنتورها، سیلندرهای گاز فشرده، بویلرها، لوله‌ها و سایر مخازن تحت فشار مانند کپسول‌های آتش نشانی است. این کار با پر کردن سیستم با آب و تحت فشار قرار دادن آن تا حدی بیشتر از حداکثر فشار کاری مجاز (MAWP) انجام شده و بر نشتی‌های قابل مشاهده و یا قابل اندازه‌گیری در طول مدت زمانی مشخص نظارت می‌شود.

اصول نصب استاندارد کپسول آتش نشانی

کپسول‌ها باید در موقعیتی ثابت و ایمن قرار گیرند تا در صورت لرزش یا ضربه سقوط نکنند و آسیبی به افراد وارد نشود.

• برای کپسول‌های کوچک (حداکثر ۴ کیلوگرم): نصب با دسته در ارتفاع ۱.۵ متری از سطح زمین
  
• برای کپسول‌های بزرگ‌تر: نصب با دسته در ارتفاع ۱ متری
  

اهمیت قابل دید بودن کپسول آتش نشانی

قابل رؤیت بودن کپسول آتش نشانی یکی از الزامات ایمنی است. بدنه‌ی کپسول‌ها معمولاً به رنگ قرمز طراحی شده تا در محیط‌های مختلف به‌راحتی قابل شناسایی باشند. اگر به هر دلیل دید مستقیم به کپسول ممکن نباشد، استفاده از علائم هشداردهنده و تابلوهای راهنما الزامی است.

استفاده از براکت مناسب

محل مناسب برای نصب کپسول آتش نشانی

دسترسی فوری و آسان

کپسول آتش نشانی باید همواره در دسترس و آماده‌ی استفاده باشد. بهترین مکان برای نگهداری این تجهیزات ایمنی، نصب دائمی آن‌ها روی براکت دیواری، پایه‌ی زمینی یا داخل کابینت مخصوص کپسول آتش نشانی است. موقعیت نصب باید به گونه‌ای انتخاب شود که در زمان وقوع حریق، به‌راحتی توسط افراد قابل مشاهده و استفاده باشد.

هدف تشویق افراد به حرکت به سمت خروجی‌ها به جای رفتن بیشتر به داخل ساختمان و یافتن کپسول آتش‌نشانی است. انواع کپسول آتش نشانی از جمله کپسول پودری آتش نشانی اغلب نزدیک شستی اعلام حریق قرار داده می‌شوند تا فرد بتواند هم آلارم را به صدا درآورد و هم کپسول را در صورت لزوم بردارد.

نصب در مسیرهای خروج

قرار دادن کپسول آتش نشانی در مکان‌هایی مانند راهروها، نزدیک درهای خروج، راه‌پله‌ها و لابی‌ها باعث می‌شود افراد هنگام فرار بتوانند سریع‌تر آن را پیدا کرده و از آن استفاده کنند. این کار همچنین مانع از ورود افراد به عمق ساختمان برای یافتن تجهیزات اطفا حریق می‌شود.

هم‌جواری با سیستم هشدار

در بسیاری از موارد، کپسول آتش نشانی در کنار شستی اعلام حریق نصب می‌شود. این چیدمان به افراد اجازه می‌دهد همزمان با فشردن شستی برای اعلام وضعیت اضطراری، کپسول را نیز برداشته و اقدامات اولیه اطفای حریق را آغاز کنند.

فاصله مناسب تا کاربران

براساس استانداردها، فاصله هر فرد تا نزدیک‌ترین کپسول آتش نشانی نباید بیش از 10 متر باشد. این فاصله‌گذاری به واکنش سریع و کنترل مؤثرتر حریق در لحظات اولیه کمک می‌کند.

حداکثر فاصله مجاز نسبت به نوع آتش‌سوزی:

• کلاس A و C: تا ۳۰ متر

• کلاس B و F: تا ۱۰ متر

نحوه استفاده از کپسول آتش‌نشانی

کپسول آتش نشانی یا کپسول اطفای حریق وسیله‌ای است که برای خاموش کردن آتش مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دستگاه یکی از تجهیزات اطفای حریق قابل حمل است که با توجه به نوع آتش از ترکیبات مختلفی مانند آب، پودر و گاز، گاز دی اکسید کربن و غیره تشکیل می‌شود. کپسول های اطفا حریق سیلندرهای فلزی جامدی هستند که با مواد اطفای حریق پر شده‌اند و وقتی اهرم بالای این سیلندرها را فشار دهید، مواد با فشار بالا از کپسول خارج می‌شود.

در این کپسول‌ها یک لوله‌ی مخزن فشار کپسول را به قسمت بالایی کپسول متصل می‌کند و یک شیر فنری ارتباط بین لوله و خروجی را مسدود می‌کند. در بالای سیلندر، یک سیلندر کوچک دیگر قرار دارد که با گاز فشرده شده‌ی دیگری مانند دی اکسید کربن پر شده است و یک سوپاپ آزاد شدن دی اکسید کربن را متوقف می‌کند.

برای استفاده مؤثر از این ابزار، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. ضامن کپسول را بیرون بکشید.

2. اهرم بالای کپسول را فشار دهید تا شیر فنری باز شود.

3. نازل را به سمت منبع آتش نشانه بروید.

4. مواد خاموش‌کننده را مستقیماً به سمت سوخت پخش کنید تا شعله خاموش شود.

کاربرد کپسول آتش نشانی بسیار گسترده است و انواع کپسول آتش نشانی در اندازه‌های مختلف و گازهای مختلف ساخته می‌شوند.

خطرات کپسول آتش نشانی

آیا کپسول‌های اطفای حریق خطرناک هستند؟

یکی از عوامل وقوع حریق در اتومبیل‌ها، تصادف و یا نقص فنی است. با وجود یک کپسول اطفای حریق خودرو می‌توان در این شرایط وضعیت را کنترل کرده و از پیشرفت آتش‌سوزی جلوگیری کرد. اما کدام یک از انواع کپسول اطفا حریق ذکر شده در این مطلب برای خودرو مناسب هستند؟ همانطور که گفتیم نقص فنی و یا وقوع تصادف می‌تواند باعث وقوع حریق در خودرو شود.

اما عوامل دیگری مانند وجود نشتی در سیستم سوخت‌رسانی، داغ شدن بیش از حد موتور، ریختن مایعات خودرو، نگهداری ضعیف خودرو و غیره نیز می‌تواند باعث وقوع حریق شود. به طور کلی بهتر است نسبت به برطرف کردن نقص‌های فنی خودرو اقدام شود تا از این گونه حریق‌ها جلوگیری شود.

کپسول آتش نشانی مناسب خودرو کپسول پودری آتش نشانی یا ABC است که برای خاموش کردن آتش‌های ناشی از مواد پلاستیکی و مایعات قابل اشتعال در خودرو مناسب است.

آیا کپسول‌های اطفای حریق سمّی هستند؟

کپسول‌های آتش نشانی پودر و فوم غیرسمّی هستند اما این بدان معنا نیست که خطراتی مرتبط با آنها وجود ندارد. اگر لازم شد از کپسول آتش نشانی استفاده کنید باید مطمئن شوید که از کپسول مناسبی برای نوع آتش استفاده می‌کنید. ریختن ماده‌ی اشتباه روی انواع خاصی از حریق می‌تواند بسیار خطرناک باشد. از تنفس ماده‌ی خاموش کننده اجتناب کنید. برخی از انواع کپسول های اطفا حریق مانند کپسول پودری آتش نشانی می‌توانند شرایط تنفسی خطرناکی ایجاد کنند و لازم است در فضاهای بسته از آنها استفاده نشود.

نوع کپسول اطفای حریق باید با نوع آتش سازگار باشد؛ در غیر اینصورت استفاده از یک کپسول آتش نشانی نامناسب می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

آیا کپسول‌های آتش نشانی قابل اشتعال هستند؟

کاربرد کپسول آتش نشانی برای اطفای حریق است و این کپسول‌ها قابل اشتعال نیستند مگر اینکه، همانطور که گفتیم از نوع کپسول خاموش کننده نامناسب برای اطفای حریق نوع خاصی از آتش استفاده شود. قسمت بیرونی کپسول اطفا حریق نیز به گونه‌ای طراحی و ساخته شده است که در برابر دمای بسیار بالا مقاومت می‌کند تا بتوان از آن در برابر شعله‌های باز استفاده کرد.

راهنمای انتخاب و خرید انواع کپسول آتش نشانی

هنگامی که یک آتش‌سوزی کوچک اتفاق می‌افتد و نیاز به خاموش کردن سریع آن وجود دارد، انواع کپسول آتش نشانی یا کپسول اطفا حریق بسیار مفید هستند. یک آتش اتفاقی و کوچک را می‌توان پیش از گسترش با کپسول اطفای حریق کنترل و خاموش کرد. محل قرارگیری این خاموش‌کننده‌ها به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ تعداد کارکنان و افراد در محل، انواع موادی که در محل وجود دارد، نوع آتش‌سوزی‌هایی که ممکن است اتفاق بیفتد و غیره بر محل قرارگیری کپسول‌ها تاثیر می‌گذارند.

به همین خاطر شاید لازم باشد بسته به نوع فعالیتی که در بخش‌های مختلف انجام می‌شود چندین کپسول اطفای حریق متفاوت در مناطق مختلف قرار داده شود. خرید کپسول اطفا حریق مناسب می‌تواند تضمین‌کننده‌ی جان و سلامت ساکنان یا کارکنان یک محل باشد. فراموش نکنید که کپسول‌ها را هر چند وقت یکبار بررسی کنید و در صورت نیاز آنها را تعویض کنید.

انتخاب کپسول آتش‌نشانی مناسب، مهم‌ترین مرحله در تأمین ایمنی یک فضا محسوب می‌شود. صرفاً در اختیار داشتن کپسول آتش‌نشانی کافی نیست؛ بلکه نوع کپسول، ظرفیت و محل نصب آن باید متناسب با ریسک‌های احتمالی محیط تعیین شود. انتخاب نادرست می‌تواند در زمان آتش سوزی، کارایی لازم را نداشته باشد.

انتخاب کپسول بر اساس نوع خطر

در فرآیند انتخاب کپسول آتش‌نشانی، ابتدا باید نوع خطر احتمالی (کلاس آتش) مشخص شود. برای مثال، در محیط‌هایی که تجهیزات الکتریکی فعال وجود دارد، استفاده از کپسول دی‌اکسید کربن (CO₂) توصیه می‌شود؛ در کارگاه‌ها و فضاهای عمومی که احتمال وقوع آتش‌های جامد و مایعات قابل اشتعال وجود دارد، کپسول پودر خشک گزینه متداول‌تری است؛ و در آشپزخانه‌های صنعتی، کپسول‌های شیمیایی مخصوص روغن‌های خوراکی کاربرد دارند.

انتخاب کپسول بر اساس ظرفیت

عامل مهم دیگر، ظرفیت کپسول است. در فضاهای مسکونی و اداری معمولاً از کپسول‌های ۶ کیلوگرمی استفاده می‌شود، در حالی‌که در محیط‌های صنعتی یا انبارها ممکن است به ظرفیت‌های بالاتر نیاز باشد. برای خودروها نیز به دلیل محدودیت فضا، کپسول‌های ۱ یا ۲ کیلوگرمی مناسب‌تر هستند.

نکات مهم هنگام خرید

• استاندارد معتبر: حتماً کپسول دارای استاندارد ملی ایران یا استاندارد بین‌المللی باشد
• شیر و گیج فشار: مطمئن شو گیج فشار دارد تا بتوانی وضعیت شارژ را چک کنی
• تاریخ تولید و شارژ: تاریخ تولید جدید و دوره شارژ مشخص داشته باشد
• آموزش استفاده: قبل از نصب، روش استفاده را تمرین کن تا در اضطرار سردرگم نشوی
• محل نصب مناسب: کپسول باید در دیدرس و بدون مانع قرار بگیرد، نه پشت در یا داخل کشو

برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره در خصوص خرید کپسول اطفا حریق می‌توانید با مشاوران مرکز اعلام حریق آرات تماس بگیرید.