شیر آتش نشانی یک نقطهی اتصال قابلمشاهده است که در مکانهای مشخصی قرار میگیرد و آب مورد نیاز آتشنشانان برای اطفای حریق را فراهم میکند. همهی ساختمانها، پارکینگها، کنار جادهها، مناطق صنعتی و غیره باید مجهز به شیر آتشنشانی باشند.
در ادامهی این مطلب تصمیم داریم در مورد مشخصات فنی شیر هیدرانت آتش نشانی و قیمت آن صحبت کنیم.
شیر آتشنشانی چیست؟
شیر آتشنشانی، که در منابع تخصصی با نام هیدرانت (Fire Hydrant) نیز شناخته میشود، یکی از اجزای کلیدی در زیرساختهای اطفای حریق شهری و صنعتی به شمار میرود. این شیرها مستقیماً به شبکه آب شهری یا مخازن اختصاصی متصل شده و امکان برداشت سریع و حجم بالای آب را برای تیمهای آتشنشانی فراهم میکنند. در مواقع اضطراری، آتشنشانان با اتصال شیلنگهای فشار قوی به این شیرها، تأمین آب مورد نیاز برای مهار حریق را انجام میدهند.
امروزه نصب شیر آتشنشانی در فضاهای شهری، سایتهای صنعتی، محوطه کارخانهها و نزدیکی ساختمانهای مهم، جزو الزامات ایمنی بهشمار میرود. عملکرد سریع و قابلیت اطمینان بالا از ویژگیهای حیاتی این تجهیز در مقابله با حوادث آتشسوزی است.
(در مورد شستی اعلام حریق و کاربرد آن در سیستمهای اعلام حریق مطالعه کنید.)
(در مورد کابل اعلام حریق نسوز مطالعه کنید.)
انواع شیر آتش نشانی
شیرهای آتشنشانی بر اساس شرایط اقلیمی و محل نصب، به انواع مختلفی تقسیم میشوند. دو نوع رایج آن شامل شیرهای محفظه تر (Wet Barrel Hydrants) و محفظه خشک (Dry Barrel Hydrants) است. علاوهبر این، شیرهای ایستاده درونساختمانی مانند استندپایپها نیز در محیطهای ساختمانی پرخطر مورد استفاده قرار میگیرند.
(از مطلبی که در مورد هوزریل آتش نشانی نوشتهایم، بازدید کنید.)
در مبحث آتش نشانی با انواع شیرآلات با کاربردهای متنوع روبرو هستیم. انواع شیر های آتشنشانی به شرح زیر می باشند:
- شیر آتش نشانی فشار شکن
- شیر فلکه آتش نشانی
- شیر فلکه تنظیم فشار
- شیر سیلابی آتش نشانی
- شیر دروازه ای آتش نشانی
- شیر پروانه ای آتش نشانی
- شیر های توپی (ساچمه ای)
- شیر کنترل (کنترل ولو)
- چک ولو (شیر یک طرفه)
- شیر تست و تخلیه آتش نشانی
- شیر هیدرانت آتش نشانی
- شیر سیامی آتشش نشانی
1. شیر آتشنشانی هیدرانت محفظه تر (Wet Barrel Hydrants)
این نوع شیر بیشتر در مناطق با آبوهوای معتدل و غیرسردسیر مورد استفاده قرار میگیرد. در طراحی محفظه تر، مسیر آب تا سطح زمین ادامه دارد و اجزای مکانیکی شیر در بخش فوقانی (روی زمین) قرار دارند. بنابراین، پس از باز شدن شیر، آب فوراً و بدون نیاز به فعالسازی مکانیزمهای داخلی، به شیلنگ منتقل میشود.
مزایای این نوع شیر شامل عملکرد سریع، طراحی ساده، و نگهداری آسانتر است. با این حال، به دلیل حضور همیشگی آب در قسمت بالایی، این مدل در برابر یخزدگی بسیار آسیبپذیر است و برای مناطق سردسیر مناسب نیست.
(در مورد پمپ آتش نشانی مطالعه کنید.)
2. شیر آتشنشانی هیدرانت محفظه خشک (Dry Barrel Hydrants)
در مناطق سردسیر، از شیرهای محفظه خشک استفاده میشود. در این مدل، آب تا هنگام استفاده در لوله زیرزمینی باقی میماند و تنها با باز شدن کامل شیر از طریق شیر اصلی در پایه هیدرانت، جریان مییابد. این طراحی باعث جلوگیری از یخزدگی اجزای داخلی در دماهای پایین میشود.
مکانیسم عملکرد در این نوع شیر شامل دریچه تخلیه خودکار نیز هست؛ پس از پایان عملیات، آب باقیمانده بهطور خودکار تخلیه میشود تا از انجماد احتمالی جلوگیری شود. با وجود پیچیدگی بیشتر در طراحی و نگهداری، این مدل راهحل مطمئنتری برای اقلیمهای سرد بهشمار میرود.
نحوه عملکرد هیدرانت شیرهای آتش نشانی در خیابان
در زمان عملیات، آتشنشان با استفاده از آچار مخصوص، درپوش شیر را باز کرده و با اتصال شیلنگ فشار قوی به خروجی شیر، جریان آب را فعال میکند. در برخی مدلها، با باز شدن شیر، آب مستقیماً وارد شیلنگ میشود (در سیستمهای «محفظه تر»)، اما در برخی دیگر (مانند هیدرانتهای خشک)، شیر اصلی در عمق زمین فعال میشود و آب از پایین به بالا پمپاژ میشود تا از یخزدگی یا آسیب جلوگیری شود.
برخی شیرها دارای چند خروجی با قطرهای مختلف هستند که امکان اتصال همزمان چند شیلنگ را فراهم میکنند. این ویژگی به آتشنشانان اجازه میدهد در کمترین زمان ممکن، فشار مناسب را برای اطفای حریق فراهم کرده و از گسترش آتش جلوگیری کنند.
شیر آتشنشانی بهگونهای طراحی شده که در مواقع بروز حریق، امکان برداشت سریع، ایمن و پرحجم آب را فراهم کند. این شیرها به شبکهی آب شهری یا سیستمهای تأمین فشار اختصاصی متصل هستند و معمولاً در محلهایی نصب میشوند که دسترسی آسان برای آتشنشانان وجود داشته باشد.
تفاوت بین هیدرانت آتش نشانی محفظه تر و محفظه خشک
تا اینجا در مورد دو نوع شیر آتشنشانی محفظه تر و محفظه خشک صحبت کردیم. این دو نوع شیر آتش نشانی از جهات مختلفی با یکدیگر متفاوت هستند که در ادامه در قالب جدول آنهارا بررسی کرده ایم.
| ویژگیها | شیر محفظه تر (Wet) | شیر محفظه خشک (Dry) |
|---|---|---|
| مناسب برای | مناطق گرم و بدون یخزدگی | مناطق سردسیر و یخبندان |
| موقعیت آب | در بخش فوقانی و لولههای بالای زمین | در لولههای زیرزمینی |
| عملکرد | سریع و مستقیم | نیازمند باز شدن کامل شیر |
| نگهداری | سادهتر | دشوارتر و نیازمند بررسیهای دورهای |
| ریسک یخزدگی | بالا | بسیار پایین |
| هزینه ساخت | کمتر | بیشتر |
این جدول بهصورت خلاصه تفاوتهای کلیدی بین این دو نوع شیر آتشنشانی را نمایش میدهد.
🔎 برای آشنایی با تجهیزات مکمل مانند [پمپ آتشنشانی] و [هوزریل آتشنشانی] میتوانید مقالات مربوطه را در سایت مطالعه کنید.
3.شیر هیدرانت ایستاده آتش نشانی یا استندپایپ (Standpipe)
استندپایپها نوعی شیر ایستاده ثابت هستند که بیشتر در داخل ساختمانهای بلندمرتبه و فضاهای عمومی بزرگ نصب میشوند. این سیستمها بهعنوان خطوط انتقال آب برای آتشنشانان عمل میکنند و معمولاً در راهپلهها، لابیها یا نقاط دسترسی اضطراری تعبیه میشوند.
در زمان بروز حریق، آتشنشانان میتوانند شیلنگ خود را مستقیماً به استندپایپ متصل کنند و از آب موجود در شبکه داخلی ساختمان استفاده کنند. این روش، ضمن کاهش زمان واکنش، نیاز به کشیدن شیلنگ از طبقات پایین را از بین میبرد و ایمنی عملیات را بهبود میبخشد.
4.شیر دفنی (Underground Hydrant)
در برخی مناطق، بهجای استفاده از شیرهای ایستاده، از شیرهای دفنی استفاده میشود. این شیرها زیر سطح زمین نصب میشوند و فقط دریچه دسترسی آنها از بیرون قابل مشاهده است. شیر دفنی بهویژه در مکانهایی که ایمنی در برابر تصادف، سرما یا تخریب اهمیت دارد (مثل پارکینگها یا مسیرهای پرتردد) کاربرد دارد. برای دسترسی به آنها نیاز به آچار مخصوص و درپوشبردار وجود دارد.
نکته: در ایران گاهی از شیر دفنی بهعنوان جایگزین اقتصادی شیرهای ایستاده استفاده میشود.
5.شیر فشارشکن آتشنشانی (Pressure Reducing Valve)
شیر فشارشکن آتشنشانی یکی از اجزای حیاتی شبکههای اطفای حریق است که وظیفه دارد فشار بالای ورودی را به فشار ایمن و قابلکنترل برای تجهیزات پاییندست (مانند هوزریل، شیلنگها و نازلها) کاهش دهد. در ساختمانهای بلندمرتبه و شبکههایی که اختلاف ارتفاع یا فشار پمپ زیاد است، این شیر مانع آسیب به تجهیزات و خطرات عملیاتی برای آتشنشان میشود. به زبان ساده: فشار زیاد دشمن کنترل است؛ فشار تنظیمشده دوست ایمنی.
انواع شیر فشارشکن آتشنشانی
شیر فشارشکن ثابت
در این نوع، فشار خروجی از قبل توسط کارخانه تنظیم شده و مقدار آن قابل تغییر نیست. این شیر بیشتر در پروژههایی استفاده میشود که فشار شبکه ثابت و مشخص است و نیاز به تنظیم مجدد وجود ندارد.
شیر فشارشکن قابل تنظیم
این مدل امکان تنظیم فشار خروجی در محل نصب را فراهم میکند. به همین دلیل در ساختمانهای بلند یا سیستمهایی با فشار متغیر کاربرد گستردهای دارد و انعطافپذیری بالاتری نسبت به نوع ثابت ارائه میدهد.
شیر فشارشکن مخصوص جعبه آتشنشانی
این شیر داخل جعبه آتشنشانی نصب میشود و فشار آب خروجی به سمت شیلنگ یا نازل را به سطح ایمن کاهش میدهد تا کاربر بتواند بدون خطر از تجهیزات استفاده کند.
شیر فشارشکن مخصوص هوزریل
برای سیستمهای هوزریل طراحی شده و فشار خروجی را متناسب با توان شیلنگ و قرقره تنظیم میکند. این نوع از پارگی شیلنگ و ناپایداری جریان جلوگیری میکند.
مشخصات فنی
- نوع عملکرد: مکانیکی / دیافراگمی
- فشار ورودی مجاز: تا 16 یا 25 بار (بسته به مدل)
- فشار خروجی قابل تنظیم: معمولاً 3 تا 7 بار
- سایز اتصال: 1½ اینچ، 2 اینچ (رایج در رایزرها)
- جنس بدنه: برنز / برنج / چدن داکتیل با پوشش اپوکسی
- اتصال: دندهای یا فلنجی
- استانداردها: EN، BS، UL/FM (بسته به برند)
ویژگیها
کاهش یکنواخت و پایدار فشار حتی در دبیهای متغیر
جلوگیری از ضربه قوچ و نوسانات ناگهانی
نصب آسان روی رایزرهای مرطوب
در ساختمان ها جهت کاهش فشار آب ناشی از استفاده پمپ در طبقات ابتدایی و کاهش آسیب به شیرآلات از شیر فشار شکن استفاده می شود.
6.شیر فلکه آتش نشانی
جهت باز یا بسته کردن جریان سیال (آب) از شیر فلکه آتشنشانی استفاده می شود. شیر فلکه دارای دو نوع ایستاده و زاویه دار می باشد و نوع زاویه دار آن در جعبه آتش نشانی استفاده می شود.
شیر فلکه آتشنشانی برای قطع و وصل کامل جریان آب در سیستمهای اطفای حریق استفاده میشود. این شیر معمولاً در مسیر رایزرها، شبکه هیدرانت و فایرباکسها نصب میشود و در شرایط اضطراری باید عملکردی ساده، سریع و مطمئن داشته باشد
انواع شیر فلکه آتشنشانی
شیر فلکه آتشنشانی کشویی
این نوع رایجترین مدل شیر فلکه در سیستمهای آتشنشانی است. مکانیزم آن بهصورت کشویی عمل میکند و هنگام باز بودن، مسیر عبور آب کاملاً آزاد میشود. افت فشار بسیار کمی دارد و برای خطوط اصلی و رایزرها انتخاب ایدهآلی است.
شیر فلکه آتشنشانی دندهای
در این مدل، اتصال شیر به لوله بهصورت دندهای انجام میشود. معمولاً در سایزهای کوچکتر و فضاهای محدود مانند فایرباکسها استفاده میشود. نصب آن ساده است اما برای فشارها و قطرهای بالا توصیه نمیشود.
شیر فلکه آتشنشانی فلنجی
این نوع شیر فلکه از طریق فلنج به خط لوله متصل میشود و برای سایزهای بزرگ و فشارهای بالا کاربرد دارد. استحکام مکانیکی بالا و آببندی مطمئن از مزایای اصلی آن است و بیشتر در موتورخانهها و شبکههای اصلی آتشنشانی دیده میشود.
شیر فلکه آتشنشانی برنجی
شیر فلکه برنجی مقاومت خوبی در برابر خوردگی دارد و بیشتر در سیستمهای داخلی ساختمان و محیطهای مرطوب استفاده میشود. این نوع معمولاً در سایزهای کوچکتر تولید میشود و برای فایرباکسها گزینه مناسبی است.
شیر فلکه آتشنشانی چدنی (داکتیل)
این مدل برای پروژههای بزرگ و صنعتی طراحی شده است. بدنه چدن داکتیل مقاومت مکانیکی بالایی دارد و برای فشارهای کاری بالاتر و خطوط اصلی اطفای حریق بسیار مناسب است. معمولاً بهصورت فلنجی عرضه میشود.
7.شیر فلکه تنظیم فشار آتش نشانی
شیر فلکه تنظیم فشار نه تنها می تواند عمل باز و بسته کردن جریان را انجام دهد بلکه بر کاهش و افزایش فشار آب می تواند اثر بگذارد.
شیر فلکه تنظیم فشار آتشنشانی نوعی شیر کنترلی است که برای کاهش و ثابت نگهداشتن فشار آب در شبکههای اطفای حریق استفاده میشود. این شیر زمانی بهکار میرود که فشار ورودی شبکه یا پمپ بیش از حد مجاز تجهیزات پاییندست (مانند هوزریل، شیلنگ و نازل) باشد و نیاز به کنترل ایمن فشار وجود داشته باشد.
انواع شیر فلکه تنظیم فشار آتشنشانی
شیر تنظیم فشار مستقیم (Direct Acting PRV)
در این نوع، کاهش فشار بهصورت مستقیم و مکانیکی انجام میشود. ساختار سادهای دارد و معمولاً برای سیستمهای با دبی ثابت و نوسان فشار کم استفاده میشود. بیشتر در فایرباکسها و هوزریلها کاربرد دارد.
شیر تنظیم فشار پایلوتدار (Pilot Operated PRV)
این مدل از یک شیر کمکی (پایلوت) برای کنترل دقیق فشار استفاده میکند. دقت بالا، پایداری فشار و عملکرد مناسب در دبیهای متغیر از ویژگیهای آن است. برای رایزرهای ساختمانهای بلند و پروژههای صنعتی انتخاب حرفهایتری محسوب میشود.
شیر فلکه تنظیم فشار ورودی ثابت
این نوع شیر فشار خروجی را روی مقدار مشخصی ثابت نگه میدارد، بدون توجه به تغییرات فشار ورودی. معمولاً در سیستمهایی استفاده میشود که فشار پمپ یا شبکه نوسان زیادی دارد.
شیر فلکه تنظیم فشار قابل تنظیم
در این مدل امکان تنظیم دستی فشار خروجی وجود دارد. اپراتور میتواند بسته به شرایط پروژه، فشار مناسب را تنظیم کند. این نوع بیشترین کاربرد را در سیستمهای آتشنشانی ساختمانها دارد.
8.شیر سیلابی آتشنشانی (Deluge Valve)
شیر سیلابی آتشنشانی یکی از اجزای کلیدی سیستمهای اطفای حریق دلوژ (Deluge System) است؛ جایی که قرار نیست آتش صبر کند تا ما تصمیم بگیریم. این شیر برای تخلیه ناگهانی و همزمان حجم زیادی آب روی یک ناحیه مشخص طراحی شده و معمولاً در فضاهای پرخطر استفاده میشود.
انواع شیر سیلابی آتشنشانی
شیر سیلابی مکانیکی (هیدرولیکی)
این نوع شیر با استفاده از فشار آب یا اختلاف فشار فعال میشود. ساختار سادهای دارد و معمولاً در پروژههایی استفاده میشود که وابستگی به برق یا سیستمهای کنترلی پیچیده وجود ندارد. قابلیت اطمینان بالا از مزایای اصلی آن است.
شیر سیلابی پنوماتیکی
در این مدل، فرمان باز شدن شیر از طریق فشار هوا یا گاز (معمولاً نیتروژن) صادر میشود. دقت عملکرد بالاتری نسبت به نوع مکانیکی دارد و در محیطهای صنعتی حساس مانند صنایع نفت، گاز و پتروشیمی کاربرد بیشتری دارد.
شیر سیلابی الکتریکی
این نوع شیر با دریافت سیگنال الکتریکی از پنل اعلام حریق فعال میشود. امکان اتصال مستقیم به دتکتورها و سیستمهای هوشمند را دارد و در پروژههای مدرن و اتوماسیونشده بسیار رایج است.
شیر سیلابی با تریم کامل
این مدل بهصورت پکیج کامل شامل تجهیزات جانبی مانند فشارسنج، شیر تست، شیر تخلیه و آلارم ارائه میشود. نصب آسانتر و عملکرد استانداردتری دارد و معمولاً در پروژههای دارای الزامات بینالمللی استفاده میشود.
شیر تخلیه آتشنشانی چیست؟
شیر تخلیه برای خارج کردن آب از خطوط لولهکشی در زمان تعمیر، تست یا جلوگیری از یخزدگی استفاده میشود.
انواع شیر تخلیه آتشنشانی
شیر تخلیه دستی
باز و بسته شدن آن بهصورت دستی انجام میشود و ساختار سادهای دارد.
شیر تخلیه اتوماتیک
در شرایط خاص، بدون دخالت اپراتور آب را تخلیه میکند.
شیر تخلیه نقطه پایین (Low Point Drain)
در پایینترین نقطه سیستم نصب میشود تا تخلیه کامل انجام شود.
شیر تست و تخلیه آتشنشانی چیست؟
این شیر برای تست عملکرد سیستم اسپرینکلر و تخلیه همزمان آب استفاده میشود و معمولاً چند عملکرد را در یک تجهیز ترکیب میکند.
شیر هیدرانت آتشنشانی چیست؟
شیر هیدرانت برای برداشت مستقیم آب توسط آتشنشانها در فضاهای باز و محوطهها استفاده میشود.
انواع شیر هیدرانت آتشنشانی
هیدرانت زمینی
در سطح زمین نصب میشود و دسترسی سریع دارد.
هیدرانت زیرزمینی
در زیر سطح زمین قرار میگیرد و در برابر ضربه و سرقت مقاومتر است.
هیدرانت ستونی تر
همیشه پر از آب است و برای مناطق بدون یخزدگی مناسب است.
هیدرانت ستونی خشک
در حالت عادی فاقد آب است و فقط هنگام استفاده پر میشود؛ مناسب مناطق سردسیر.
شیر زاویهای آتشنشانی چیست؟
شیر زاویهای داخل جعبه آتشنشانی نصب میشود و مسیر جریان آب را به سمت شیلنگ یا نازل هدایت میکند.
انواع شیر زاویهای آتشنشانی
شیر زاویهای 45 درجه
افت فشار کمتری ایجاد میکند و جریان نرمتری دارد.
شیر زاویهای 90 درجه
رایجترین نوع مورد استفاده در جعبههای آتشنشانی است.
شیر زاویهای با خروجی استاندارد
دارای خروجیهایی مانند BS یا Storz برای اتصال سریع شیلنگ است.
شیر پروانهای آتشنشانی چیست؟
شیر پروانهای برای قطع و وصل سریع جریان در خطوط اصلی استفاده میشود و نسبت به فلکه وزن و فضای کمتری اشغال میکند.
انواع شیر پروانهای آتشنشانی
شیر پروانهای ویفری
بین فلنجها نصب میشود و وزن سبکی دارد.
شیر پروانهای لاگ
اتصال مستقل به فلنجها دارد و استحکام بالاتری ایجاد میکند.
شیر پروانهای گیربکسی
برای سایزهای بزرگ استفاده میشود و کنترل آسانتری دارد.
شیر پروانهای دارای سوئیچ نظارت
وضعیت باز یا بسته بودن شیر را به سیستم اعلام حریق گزارش میدهد.
شیر بال ولو آتشنشانی چیست؟
شیر بال ولو با مکانیزم کروی، قطع و وصل سریع جریان را فراهم میکند و بیشتر در خطوط فرعی و تجهیزات جانبی استفاده میشود.
شیر آتشنشانی ساختمان چیست؟
شیر آتشنشانی ساختمان یکی از اجزای کلیدی سیستم اطفای حریق است که برای دسترسی سریع و کنترلشده به آب در زمان آتشسوزی استفاده میشود. این شیرها معمولاً روی شبکه لولهکشی آب آتشنشانی داخلی نصب میشوند تا با اتصال شیلنگ، جریان آب بهصورت مطمئن و تحت فشار مناسب در اختیار آتشنشان یا تیم ایمنی قرار بگیرد.
برخلاف یک شیر آب معمولی، شیر آتشنشانی باید در برابر فشار کاری، خوردگی، و شرایط بهرهبرداری سخت مقاوم باشد و با الزامات ایمنی پروژه هماهنگ شود؛ چون در لحظه بحران، کوچکترین نقص میتواند به معنی از دست رفتن زمان حیاتی باشد.
انواع شیر آتشنشانی ساختمان و کاربرد هر کدام
برخلاف یک شیر آب معمولی، شیر آتشنشانی باید در برابر فشار کاری، خوردگی، و شرایط بهرهبرداری سخت مقاوم باشد و با الزامات ایمنی پروژه هماهنگ شود؛ چون در لحظه بحران، کوچکترین نقص میتواند به معنی از دست رفتن زمان حیاتی باشد
شیر زاویهدار آتشنشانی
شیر زاویهدار (Angle Valve) رایجترین نوع شیر آتشنشانی داخل ساختمان است. طراحی زاویهدار باعث میشود خروجی به شکل مناسب برای اتصال شیلنگ قرار بگیرد و کنترل جریان با دست یا آچار بهسادگی انجام شود.
کجا استفاده میشود؟ در جعبه آتشنشانی (فایرباکس) راهروها، طبقات، نزدیک راهپلهها و مسیرهای خروج اضطراری؛ بهویژه در ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری.
شیر سیامی (دوخروجی)
شیر سیامی (Siamese Valve) دارای دو خروجی است و امکان استفاده همزمان از دو شیلنگ یا دو مسیر آبدهی را فراهم میکند. این طراحی برای سناریوهایی که نیاز به پوشش گستردهتر یا دبی بالاتر وجود دارد، کاربردیتر است.
کجا استفاده میشود؟ در ساختمانهای بزرگ، مجتمعها، مراکز تجاری و پروژههایی که احتمال عملیات همزمان با چند خط شیلنگ وجود دارد.
شیرفلکه خط آتشنشانی (شیر ایزولهکننده مسیر)
این شیرها معمولاً از نوع کشویی/فلکهای هستند و روی مسیر اصلی لولهکشی آب آتشنشانی نصب میشوند تا امکان قطع و وصل یا ایزوله کردن بخشهایی از شبکه در زمان تعمیرات، تست یا مدیریت فشار فراهم شود.
کجا استفاده میشود؟ روی رایزرها (رایزر تر/خشک)، ورودی زونها، اتاق پمپ، ورودی انشعابات اصلی و نقاطی که برای نگهداری باید بخشی از شبکه جدا شود.
شیرهای دارای اتصالات استاندارد شیلنگ
برخی مدلها با اتصالات سازگار با استانداردهای رایج (بسته به پروژه و الزام سازمان آتشنشانی) عرضه میشوند تا اتصال شیلنگ، کوپلینگ و تجهیزات عملیاتی بدون نیاز به تبدیل و با کمترین خطا انجام شود.
کجا استفاده میشود؟ پروژههای حساس، ساختمانهای پرتردد، مراکز صنعتی یا هر جایی که استانداردپذیری و سازگاری اتصالات اهمیت بالایی دارد.
کاربرد شیر آتشنشانی در ساختمان کجاست؟
شیرهای آتشنشانی در نقاطی نصب میشوند که آتشنشان یا تیم ایمنی بتواند با کمترین زمان، به آب تحت فشار دسترسی داشته باشد. محل نصب دقیق بر اساس طراحی شبکه، ضوابط ایمنی و نقشههای اجرایی تعیین میشود، اما معمولاً در این فضاها دیده میشوند:
- نزدیک راهپلهها و خروجیهای اضطراری
- راهروهای اصلی هر طبقه و نقاط دارای دید و دسترسی مناسب
- کنار جعبه آتشنشانی (فایرباکس) و تجهیزات شیلنگ
- فضاهای پرریسک مانند انبارها، پارکینگها و اتاقهای تاسیسات
- ورودیها یا محلهایی که برای عملیات آتشنشانی بیرونی دسترسی لازم است
خرید و قیمت شیر آتشنشانی ساختمان
در خرید شیر آتشنشانی، «قیمت» فقط یک عدد نیست؛ نتیجهی مجموعهای از عوامل فنی و اجرایی است. بهتر است قبل از انتخاب، معیارهای زیر را بررسی کنید تا هم تأییدیهها دچار مشکل نشوند و هم عملکرد سیستم در زمان بحران قابل اتکا باشد.
عوامل مؤثر در خرید
- نوع شیر مورد نیاز پروژه: زاویهدار، سیامی، یا شیرفلکه خط؛ هرکدام کاربرد و هزینه متفاوت دارند.
- سایز و فشار کاری: باید با طراحی شبکه (رایزر، پمپ، فشار استاتیک/دینامیک) همخوان باشد.
- جنس بدنه و پوشش ضدخوردگی: کیفیت متریال و پوشش، دوام و عمر مفید را تعیین میکند.
- استانداردپذیری و سازگاری اتصالات: برای جلوگیری از خطا در اتصال شیلنگ و تجهیزات.
- گارانتی و خدمات پس از فروش: در پروژههای ساختمانی و صنعتی، پشتیبانی واقعی یعنی کاهش ریسک.
نکته مهم هنگام استعلام قیمت
برای استعلام دقیق و مقایسه درست، مشخصات زیر را به فروشنده اعلام کنید: نوع شیر، سایز ورودی/خروجی، فشار کاری، نوع اتصال، محل نصب (داخل فایرباکس/رایزر/مسیر اصلی) و الزام استاندارد یا تأییدیه پروژه. این کار باعث میشود پیشنهادها دقیقتر و قابل مقایسه باشند.
انتخاب هیدرانت آتش نشانی مناسب برای شیر آتش نشانی در خیابان
رنگ شیر آتشنشانی
رنگ شیر آتشنشانی (Fire Hydrant) فقط جنبه زیبایی ندارد، بلکه اطلاعات مهمی درباره دبی جریان آب (Flow Rate)، نوع استفاده و حتی وضعیت عملکرد آن را منتقل میکند. این رنگها معمولاً بر اساس استاندارد NFPA 291 تعیین میشوند.
رنگ بدنه شیر آتشنشانی:
در اغلب کشورها، بدنه شیر به رنگ قرمز رنگآمیزی میشود تا در مواقع اضطراری بهراحتی دیده شود. البته در برخی مناطق از رنگهای دیگری برای کاربردهای خاص یا شرکتهای مختلف خدماتی استفاده میشود.
رنگ کلاهک آتشنشانی:
بر اساس استاندارد NFPA 291، رنگ کلاهک (Top Bonnet یا Outlet Caps) نشاندهنده حداکثر دبی آب خروجی بر حسب گالن در دقیقه (GPM) است:
| رنگ کلاهک | دبی آب (GPM) | دبی تقریبی (لیتر/دقیقه) | سطح عملکرد |
|---|---|---|---|
| آبی روشن | بیش از 1500 GPM | بیش از 5678 لیتر/دقیقه | عالی |
| سبز | 1000 – 1499 GPM | 3785 – 5677 لیتر/دقیقه | خوب |
| نارنجی | 500 – 999 GPM | 1893 – 3784 لیتر/دقیقه | متوسط |
| قرمز | کمتر از 500 GPM | کمتر از 1892 لیتر/دقیقه | ضعیف |
این رنگبندی به آتشنشانان کمک میکند که در لحظات بحرانی، سریعاً تصمیم بگیرند کدام شیر برای اتصال تجهیزات مناسبتر است.
(در مورد کپسول آتش نشانی پودر و گاز نیز مطالعه کنید.)
استانداردهای شیر آتش نشانی
در ادامه جدولی از مهمترین استانداردهای ملی و بینالمللی که برای طراحی سیستم شیر آتشنشانی (Fire Hydrant System) مورد استفاده قرار میگیرند ارائه شده است:
| ردیف | نام استاندارد | کد استاندارد | سازمان تدوینکننده | حوزه کاربرد |
|---|---|---|---|---|
| 1 | بازرسی و نگهداری سیستمهای حفاظت فعال | NFPA 25 | NFPA (آمریکا) | بازرسی، تست و نگهداری سیستمهای آتشنشانی از جمله شیرهای آتشنشانی |
| 2 | کد جامع حفاظت در برابر آتش | NFPA 1 | NFPA (آمریکا) | الزامات کلی ایمنی و آتشنشانی ساختمانها، شامل شیرهای آتشنشانی |
| 3 | شیرهای آتشنشانی زمینی | AWWA C502 | AWWA (انجمن آب آمریکا) | مشخصات طراحی، ساخت و تست شیرهای آتشنشانی زمینی |
| 4 | دبی و رنگگذاری شیرهای آتشنشانی | NFPA 291 | NFPA (آمریکا) | روش تست دبی و فشار و رنگگذاری شیرهای آتشنشانی |
| 5 | شیر آتشنشانی فلزی – نوع ستونی | BS EN 14384 | CEN (اروپا) / BSI (انگلیس) | مشخصات فنی شیرهای ایستاده برای فضای باز |
| 6 | استاندارد تجهیزات آتشنشانی قابل حمل | CAN/ULC-S521-21.3M | ULC (کانادا) | الزامات فنی برای عملکرد تجهیزات آتشنشانی از جمله شیرهای دستی |
| 7 | شیر آتشنشانی با اتصالات آتشنشانی DIN | DIN 3222 | DIN (آلمان) | طراحی و ابعاد اتصالات و شیرهای آتشنشانی طبق سیستم DIN |
| 8 | شیر آتشنشانی زمینی انگلیسی | BS 750 | BSI (انگلیس) | طراحی، اندازه، مواد و آزمایشهای مورد نیاز برای شیرهای آتشنشانی زمینی |
| 9 | سیستمهای آتشنشانی خارجی – استرالیا | AS 2419 | SAI Global (استرالیا) | طراحی، نصب و نگهداری سیستمهای هیدرانت خارجی |
| 10 | شیر آتشنشانی دفنی | DIN EN 14339 | DIN / CEN | مشخصات فنی برای شیرهای آتشنشانی زیرزمینی |
| 11 | استاندارد فایر پنل – ژاپن | FP-009 | Japan Fire Equipment Inspection Inst. | مشخصات مربوط به عملکرد پنلها و تجهیزات هیدرانت در ژاپن |
| 12 | طراحی شیرهای آتشنشانی در هند | IS 13039 | BIS (سازمان استاندارد هند) | طراحی و ساخت هیدرانتهای زمینی در مناطق شهری |
| 13 | نصب تجهیزات آتشنشانی ثابت در هند | IS 3844 | BIS (سازمان استاندارد هند) | نصب و نگهداری تجهیزات هیدرانت و شیلنگ در ساختمانها |
(از مطلب سیستم اطفا حریق آیروسل بازدید کنید.)
برندهای برتر هیدرانت آتش نشانی
هیدرانت یا شیر آتش نشانی آریا
آریا کوپلینگ یکی از تولیدکنندگان شیر آتش نشانی در ایران است که فعالیت خود را از اواخر دههی هفتاد خورشیدی آغاز کرده است. از تجهیزات این شرکت ایرانی میتوان به شیر آتش نشانی سیامی، شیر فشار شکن، شیرفلکهی تنظیم فشار، شیر فلکه آتش نشانی و غیره اشاره کرد. این شرکت با هدف ارتقای ایمنی جان و مال انسانها محصولاتی بسیار باکیفیت، کارآمد و مطمئن به بازار عرضه میکند. پیشنهاد میکنیم در فایرفایت با سیستم اطفا حریق آریاکوپلینگ بیشتر آشنا شوید.)
شیر آتش نشانی میراب
میراب یکی دیگر از تولیدکنندگان ایرانی شیرهای آتشنشانی است که فعالیت خود را از سال 1358 آغاز کرده است. از تولیدات این شرکت میتوان به شیرهای پروانهای، شیر کشویی، شیر کنترلی و غیره اشاره کرد. شیرهای آتش نشانی ایستادهی میراب دارای جنس چدنی یا فولادی هستند و میتوان از آنها برای سیالاتی مانند آب آشامیدنی و یا آب خام تا دمای 70 درجهی سانتیگراد استفاده کرد.
هیدرانت یا شیر آتش نشانی AWG
شرکت AWG Fitting یکی از تولیدکنندگان برتر تجهیزات آتشنشانی و همینطور شیرِ آتش نشانی در کشور آلمان است که محصولات تولیدی آن در سراسر جهان از جمله ایران مورد توجه زیادی قرار گرفته است. شیر آتش نشانی برنجی awg یک تجهیز ایدهآل برای استفاده در فرایند اطفای حریق است. از محصولات این شرکت آلمانی میتوان به شیر اتش نشانی ایستاده محفظه تر و محفظه خشک، شیر آتشنشانی زاویهدار و شیر اتش نشانی زمینی اشاره کرد.
نکات مهم در انتخاب، نصب و نگهداری شیر آتشنشانی
انتخاب و نصب صحیح شیر آتشنشانی، نقش بسیار مهمی در کارایی سیستم اطفای حریق دارد. توجه به ویژگیهای فنی، شرایط محیطی، و استانداردهای ایمنی، موجب افزایش بهرهوری و کاهش خطرات عملیاتی در هنگام وقوع حریق میشود.
انتخاب شیر مناسب
در زمان انتخاب هیدرانت، عوامل زیر باید مورد بررسی قرار گیرد:
- شرایط اقلیمی محل پروژه: در مناطق سردسیر، استفاده از شیرهای محفظه خشک ضروری است. در مناطق معتدل، مدلهای محفظه تر عملکرد سریعتر و نگهداری آسانتری دارند.
- نوع کاربری محل: پروژههای صنعتی، شهری، ساختمانی یا انبارهای بزرگ هرکدام نیاز به نوع خاصی از شیر دارند (مثلاً استندپایپ برای ساختمانهای بلند).
- فشار و دبی مورد نیاز: بررسی تطابق فشار آب منطقه با ظرفیت شیر آتشنشانی از نظر دبی خروجی (بر اساس استاندارد NFPA).
- استانداردها و تأییدیهها: ترجیحاً از شیرهایی استفاده شود که دارای گواهینامههای بینالمللی مانند UL، FM، یا استاندارد ملی ISIRI باشند.
نکات نصب شیر آتشنشانی
- محل نصب باید در دید کامل و قابل دسترس باشد (در معابر، محوطه کارخانه، یا فواصل مناسب در سایت صنعتی).
- فاصله مناسب بین شیرها معمولاً بر اساس ضوابط آتشنشانی بین 50 تا 100 متر در محیطهای شهری تعیین میشود.
- در پروژههای صنعتی، نصب حداقل دو شیر با دسترسی متقابل برای تأمین فشار اضطراری توصیه میشود.
- دور بودن از موانع فیزیکی مانند خودروهای پارک شده، تابلوها یا گیاهان بلند.
- شیر باید روی پایه بتنی مستحکم نصب شده و لولهکشی زیرزمینی آن دارای ساپورت و آببندی اصولی باشد.
نگهداری و بازرسی دورهای
- بازرسی بصری شیر و کلاهکها حداقل دو بار در سال انجام شود.
- تست فشار و دبی خروجی در دورههای مشخص برای اطمینان از عملکرد.
- در مدلهای محفظه خشک، بررسی عملکرد دریچه تخلیه و عدم باقیماندن آب در داخل لوله الزامی است.
- روغنکاری اجزای متحرک، تعویض درپوشهای آسیبدیده و باز کردن شیر با آچار استاندارد بهصورت آزمایشی از دیگر اقدامات نگهداری محسوب میشود.
🛠 شرکتهای تخصصی ایمنی و آتشنشانی میتوانند قراردادهای دورهای بازرسی، تست و نگهداری هیدرانتها را ارائه دهند.
جمعبندی
شیر آتشنشانی یکی از حیاتیترین اجزای سیستمهای ایمنی در برابر حریق است که انتخاب، نصب و نگهداری صحیح آن تأثیر مستقیم در اثربخشی عملیات اطفای حریق دارد. شناخت تفاوت انواع شیرها از جمله محفظه تر، محفظه خشک و استندپایپها، به همراه توجه به استانداردهای فنی و شرایط محیطی، اولین گام برای طراحی یک سیستم ایمن و مؤثر است.
اگر در حال طراحی یا تجهیز یک سایت صنعتی، پروژه ساختمانی یا تأسیسات حساس هستید، کارشناسان ما در مجموعه آرات آمادهاند تا شما را در انتخاب مناسبترین شیر آتشنشانی و سایر تجهیزات ایمنی همراهی کنند.
