در سیستم های محافظت در برابر حریق ، سیستم های اعلام حریق وظیفه کشف و هشدار ( به صدا در آوردن آژیر ) را بر عهده دارند به عبارتی دیگر یک سیستم اعلام حریق، حریق را کشف می کند تا آن را اعلام کند
اما در سیستم های اطفا حریق ، هدف از کشف حریق ، خاموش کردن یا کنترل آن است، سیستم اطفا حریق به مقابله با آتش می پردازد در حالی که سیستم اعلام حریق اطلاع رسانی می کند تا انسان ها اقدامات لازم را انجام دهند و در صورتی که اقداماتی انجام نشود خسارات نه کم شده و نه تفاوتی با اعلام نشدن میکند. از این جهت است که بررسی سیستم های اطفا حریق و شناختن انواع انها اهمیت پیدا میکند.
سیستم اطفا حریق سیستمی است که در آن اجزا با هدف خاموش کردن یا کنترل حریق در کنار هم قرار میگیرند. برای درک بهتر اصول سیستم اطفا حریق می توان آن را در مقایسه با سیستم اعلام حریق بررسی کرد.
سیستم اعلام حریق تنها به اعلام و هشدار می پردازد و پایه و اساس الکتریکال دارد، اما در سمت مقابل سیستم اطفا حریق پایه و اساس مکانیکال دارد منظور از مکانیکال موضوعات سیالات و فیزیک حاکم بر سیالات است ، دانش مواد نیز در کنار دانش مکانیک سیالات نیز به امر سیستم اطفا کمک میکنند.
از طرفی در برخی از سیستم های اطفا مانند سیستم اطفا گازی و سیستم اطفا فوم که در ادامه و در مقالات جداگانه ای به توضیح در مورد انها نیز خواهیم پرداخت وظیفه کشف حریق بر عهده اوات الکتریکی است که به کمک سیستم اطفا می آیند اما در سیستمهای اطفا آبی ، از ادوات الکتریکی خاصی به صورت تاثیر گذار استفاده نشده و اساس سیستم اطفا از قسمت الکتریکال کاملا مستقل است.
انواع سیستم های اطفا حریق با انواع مواد خاموشکننده مانند عامل تمیز، گاز دیاکسیدکربن، آب، فوم و غیره آتش را در منبع شکست میدهند و از گسترش آن جلوگیری میکنند.
منظور از اطفا حریق کاهش تاثیر آتش در یک منطقهی خاص و خاموش کردن آن است. از لحظهی کشف تا اطفای کامل حریق، تمامی تلاشها و اقدامات مربوطه برای کنترل و خاموش کردن آتش، اطفای حریق محسوب میشود. آتشنشانان با انجام عملیات خاص، میتوانند آتش را در شرایط کنترل شده مهار و خاموش کنند و از سرایت آتش به سایر بخشهای ساختمان جلوگیری کنند.
اطفای حریق یک استراتژی کاهش خسارات است که آسیب را کاهش میدهد و نقشی کلیدی در ایمنی آتشسوزی در ساختمانها دارد. نصب سیستم اطفا حریق به اطفای سریعتر آن کمک میکند.
انواع سیستم اطفا حریق
انواع سیستمهای اطفا حریق را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد: ۱. سیستم اطفا حریق دستی ۲. سیستم اطفا حریق اتوماتیک
در ادامه، رایجترین انواع سیستمهای اطفا حریق را به تفکیک توضیح میدهم:
سیستم اطفا حریق دستی
سیستمهای اطفا حریق معمولا به صورت دستی یا اتوماتیک عمل میکنند. سیستم اطفا حریق دستی میتواند یک خاموشکنندهی دستی ساده باشد و یا یک سیستم اطفاء حریقنصب شده در ساختمان که تنها توسط اپراتور قادر به فعالسازی خواهد بود. این کار معمولا از طریق یک سوئیچ یا دکمه روی پنل سیستم انجام میشود و سپس مواد خاموشکننده توسط یک یا چند نازل، به صورت مستقیم روی محل آتشسوزی پاشیده میشود.
برای انتخاب کپسول آتش نشانی مناسب ابتدا باید رنگ بندی کپسول هارا بشناسید برای آشنایی با انواع دسته بندی کپسول آتش نشانی بر اساس رنگ مقاله ی زیر را بخوانید : رنگ بندی کپسول آتش نشانی
سیستم اطفا حریق اتوماتیک
در انواعسیستم اطفا حریق اتوماتیک فعالسازی سیستم به صورت خودکار پس از دریافت سیگنال از سنسورها انجام میشود و عامل خاموشکننده مستقیما روی محل آتش پخش میشود. در این سیستمها تاخیری در فعالسازی سیستم وجود نخواهد داشت.
سیستم های اتوماتیک که برای فعال سازی آنها نیازی به حضور انسان نیست و سیستم بر اساس یک فرایند مکانیکی ( مانند اطفا اسپرینکلر ) یا با یک سیگنال الکتریکی ( مانند سیستم اطفا گازی ) فعال می شوند.
سیستم های دستی که به صورت دستی استفاده می شوند و در کنترل اتش به انسان های حاضر در محیط کمک کرده ( مثل کپسول های آتش نشانی) و یا به کمک آتش نشان ها می آیند ( مثل جعبه های فایرباکس و فایر هوزریل)
حداقل سیستم اطفا در یک محیط سیستم اطفا دستی است که شامل کپسول ها و جعبه های فایر باکس می شود.
معرفی انواع سیستم اطفا حریق اتوماتیک
در ساختمانهای مسکونی، اطفا اتوماتیک ، اطفا اسپرینکلر است، طبق تعریف گفته شده سیستم اطفا حریق اتوماتیک ابی یا اسپرینکلر.
سیستم های دستی نیز در ساختمان مسکونی حاضر هستند ، سیستم اطفا دستی آبی یا همان جعبه های فایر هوزریل
و سیستم دستی کپسول اطفا حریق، کپسول اطفا حریق ساختمان های مسکونی باید از نوع ABC و نوع CO2 باشند.
انواع کپسول های آتش نشانی
سیستم اطفا حریق اتوماتیک آبی
آب یکی از اولین مواد برای خاموش کردن آتش شناخته میشود و برای اطفای حریق ناشی از مواد جامدی مانند چوب، کاغذ، پارچه و مواد مشابه بهترین انتخاب است. سیستمهای اطفا حریق مبتنی بر آب بسیار کاربردی هستند و نصب اسپرینکلر آتشنشانی در ساختمانهای مختلف میتواند تا حد بسیار زیادی باعث کاهش خسارات ناشی از آتش شود.
در سیستم اطفا حریق آبی وظیفه تشخیص حریق بر عهده اسپرینکلر هست، اسپرینکلر ها با رسیدن حرارت به 68 درجه سانتی گراد بالب می شکند و مسیر پاشش اب باز می شود
اسپرینکلر فعال شده و آب را روی منطقهی مورد نظر پخش میکند. پیشتر این سیستمها به عنوان سیستم اطفا حریق کارخانه مورد استفاده قرار میگرفتند اما امروزه به عنوان سیستم اطفا حریق خانگی نیز کاربرد دارند.
نحوه عملکرد سیستم اطفا حریق توماتیک آبی یا اسپرینکلر
اسپرینکلرهای آتشنشانی دارای یک لامپ شیشهای حساس به حرارت هستند که با بالا رفتن حرارت در محیط، این لامپ شیشهای شکسته شده و آب روی محل آتش پاشیده میشود. هر اسپرینکلر به صورت مستقل فعال میشود که این مساله باعث کاهش میزان مصرف آب یا خسارت به ساختمان میشود. بعلاوه اینکه آب با فشار بیشتری روی آتش ریخته و باعث سرد و خاموش شدن آن میشود.
اسپرینکلر طبق نقشههای مهندسی نصب و استانداردهای جهانی در فواصل مشخصی از یکدیگر نصب میشوند. معمولا این تجهیزات سیستم اطفا حریق آبی به صورت سقفی نصب میشوند اما اسپرینکلرهای دیواری نیز برای استفاده در موارد خاص وجود دارد.
از مزایای سیستم اطفای حریق آبی میتوان به سرعت عملکرد آن اشاره کرد. اسپرینکلرها معمولا طی یک تا چهار دقیقه پس از شروع آتشسوزی فعال میشوند و آتش را خاموش میکنند. این در حالی است که حضور ماموران آتشنشانی زمان بسیار بیشتری خواهد گرفت.
در یکی سیستم اطفا حریق اسپرینکلر بوستر پمپ های آتش نشانی وظیفه رساندن آب فشار مورد نیاز را دارد به عبارت دیگر قلب تپنده سیستم بوستر پمپ آتش نشانی است که جریان اب مورد نیاز را فراهم می کند.
تجهیزات سر خط یا زون اسمبلی ها نیز وظایف امور کنترلی خط اسپرینکلر را بر عهده دارند .
انواع سیستم اطفا حریق اتوماتیک آبی
سیستمهای اطفای حریق آبی یا اسپرینکلرها معمولا در انواع لوله تر، لوله خشک و سیلابیموجود هستند. سیستم اسپرینکلر لوله تر قابلیت اطمینان بالاتر و نصب سادهتری دارند. این سیستمها طبق قوانین NFPA برای نصب در مناطقی با دمای بالاتر از 4 درجهی سانتیگرادمناسب هستند چرا که یخزدگی آب در لوله آتش نشانی میتواند باعث اختلال در عملکرد سیستم شود.
در مقابل، سیستم اسپرینکلر لوله خشک برای نصب در مناطقی با نوسان و کاهش دما مناسب است. در این سیستمها آب در لولهها وجود ندارد. زمانی که حرارت حریق تشخیص داده شود، آب وارد لولهها شده و سپس از سر اسپرینکلر خارج میشود.
در نهایت سیستم اسپرینکلرسیلابی، نوعی اسپرینکلر بدون حسگر حرارتی است. در واقع این سیستم اسپرینکلر باز است و به سیستم لوله کشی متصل میشود. از این نوع سیستم اطفا حریق آبی برای حفاظت در مناطقی با خطر آتشسوزی بالا استفاده میشود. این نوع سیستم اتوماتیک نیست و دریچههای اسپرینکلر از طریق سیگنال ارسال شده توسط سیستم اعلام حریق باز میشود.
سیستم اطفا حریق اتوماتیک گازی
گفتیم که اسپرینکلر یکی از رایجترین انواع سیستم اطفا حریق است اما آب برای اطفای همهی آتشسوزیها کاربرد ندارد و در برخی موارد حتی میتواند باعث تشدید آتشسوزی و یا خطرات دیگر نیز بشود. برای مثال استفاده از این سیستمها در محیطهایی مانند سایتهای مخابراتی، اتاق کنترل، اتاق سرور، موزهها و موارد مشابه میتواند دردسرساز باشد.
سیستم اطفا حریق گازی نوع دیگری از سیستمهای خاموشکننده آتش است که برای خاموش کردن آتش در فضاهایی مجهز به تجهیزات الکترونیکیمیتواند کاربردی باشد. سیستم اطفای حریق اتوماتیک گازی یا Clean agentبر خلاف آب، غیررسانای الکتریکی است و با انتشار گازهای فرار و بیاثر میتواند باعث کاهش اکسیژن در محیط و کاهش حرارت حریق شده، آن را خاموش کند.
سیستم های اطفا حریق گازی میتوانند با کمترین خسارت به تجهیزات، آتش را خاموش کنند. البته برای عملکرد بهتر گاز لازم است فضا ایزوله باشد و محلی برای رد و بدل هوا وجود نداشته باشد. به محض تشخیص نشانههای آتش، گاز تمیز در محیط پخش میشود و با افزایش غلظت گاز، آتش خاموش میشود.
سیستم اطفا حریق گازی بر خلاف سیستم اسپرینکلر برای خاموش کردن آتش تجهیزات الکترونیکی میتواند مناسب باشد. این سیستمها را میتوان برای اطفای حریق در محیطهایی با کمترین میزان رفتوآمدمانند اتاق سرور یا اتاق کنترلمناسب هستند. این محیطها باید بدون پنجره یا هواکش بوده تا گاز در آن محبوس شود. به این صورت کاربرد سیستم اطفاء حریق گازی برای این موارد میتواند مناسب باشد:
اتاق سرور و مانیتتورینگ
دیتا سنترها و محل نگهداری از سیستمهای کامپیوتری
موزهها، گالری و کتابخانهها
مراکز نگهداری از تجهیزات پزشکی
پستهای برق و مخابرات
انواع سیستم اطفای حریق گازی
طبق قوانین NFPA نصب سیستم اطفای حریق گازی باید بر اساس نوع تجهیزات مورد حفاظت و مساحت فضاانجام شود تا بتواند در شرایط اضطراری عملکرد درستی داشته باشد. انواع مختلفی از این نوع سیستم اطفاء حریق وجود دارد که به برخی از رایجترین آنها اشاره میکنیم:
سیستم اطفا حریق FM-200: این نوع سیستم بسیار کاربردی و موثر بوده و نارسانایالکتریکی است که باعث تخریب تجهیزات الکترونیکی نخواهد شد. گاز FM-200 بر خلاف خاموشکنندههای آبی، نارسانای الکتریکی است و رقیبی برای گاز دیاکسید کربن نیز محسوب میشود زیرا تخلیهی سرد نداشته و باعث تخریب مدارهای حساس الکتریکی نمیشود.
گاز Novec 1230 جایگزینی برای هالوژن و هیدروفلونوروکربن است. این گاز خاموش کننده گازی ازون دوست و بدون پتانسیل گرمایشی است. این گاز برای نگهداری و استفاده در فضاهای سربسته کاملا ایمن است.
گاز دیاکسیدکربن: این گاز با حذف اکسیژن باعث خاموش شدن آتش میشود و به دلیل ویژگیهای خاصی که دارد یکی از متداولترین سیستمهای اطفای حریق گازی است.
سیستم اطفا حریق اتوماتیک فوم
فوم یا کفیکی دیگر از خاموشکنندههای مهم است که برخلاف آب میتواند از آتش مایعات عبور کرده و تهنشین شود. فوم مانند پتو روی سطح مواد در حال اشتعال را پوشانده و مانع از رسیدن اکسیژن به آتش و در نتیجه اطفای حریق میشود. سیستم اطفا حریق اتوماتیک فومبرای خاموش کردن مایعات مشتعل کاربرد دارد.
پس از تشخیص حریق، آب و عامل کفکننده به طور اتوماتیک با یکدیگر ترکیب شده و سپس به صورت فوم یا کف از اسپرینکلر فوم آتشنشانیخارج میشود. این نوع خاموشکننده برای آتشهای ناشی از مایعات اشتعالزا مانند نفت، بنزین، تینرو موارد مشابه کاربرد دارد.
فوم باعث خنک شدن آتش و حذف اکسیژن، سوخت یا حرارت از آن میشود. وظیفهی اصلی این عامل خاموش کننده جدا کردن اکسیژن از مواد در حال سوخت است.
سیستم اطفا حریق فوم مشابه با اسپرینکلر آتشنشانی است با این تفاوت که به جای آب از عامل کفکننده برای اطفای حریق استفاده میشود. آب و عامل کفکننده در مخازن جداگانهای نگهداری میشوند و پیش از تخلیه و انتشار از سرهای اسپرینکلر، توسط تجهیزاتی که در سیستم وجود دارد، با یکدیگر ترکیب میشوند. فوم میتواند مناطق وسیعی را تحت پوشش قرار داده و آتش را خاموش کند.
سیستم اطفا حریق فوم اتوماتیک یا دستی از نظر تجهیزات با یکدیگر متفاوت هستند. در سیستم دستی از تجهیزاتی مانند مانیتور آتش نشانی، توربکس و نازل و در سیستمهای اتوماتیک از شبکههای اسپرینکلر، مخازن و غیره استفاده میشود.
از سیستم اطفای حریق فوم معمولا برای اطفای حریق در انبارها، آشیانهی هواپیما، سالنهای رنگسازی، پمپ بنزین، مناطق ذخیره و پردازش مایعات قابل اشتعال و موارد مشابه استفاده میشود.
اطفای حریق آیروسل یا اطفای حریق دود برای خاموش کردن آتش در مخازن ذخیرهی مایعات کلاس A، B و C کاربرد دارد. آیروسل یک سیستم حالت پایدار است که از پراکندگی ذرات ریز جامد یا مایع در یک گاز تشکیل میشود. اندازهی ذرات در این مادهی خاموشکننده بسیار کوچک است و میتواند با ویژگی سیالیت در اطراف موانع نیز به خوبی پخش شود. انواع مختلفی از سیستم اطفا حریق آیروسلوجود دارد که در ادامه معرفی میکنیم:
اطفای حریق آیروسل نسل دوم یا نوع K
این نوع مادهی ایروسل به عنوان اطفای حریق نمک پتاسیم نیز شناخته میشود و پتاسیم نیترات به عنوان اکسیدان اصلی در آن کاربرد دارد. اسپری آیروسل نوع Kراندمان اطفای حریق بالایی دارد اما به دلیل میزان بالای یونهای پتاسیم میتواند به راحتی رطوبت را جذب کرده و باعث ایجاد مایع رسانای قوی زرد و چسبناکی شود که به تجهیزات الکترونیکی آسیب میرساند.
سیستم اطفا حریق آیروسل نوع K برای اطفای حریق در مناطقی با تجهیزات الکترونیکی و ابزارها مهم و همینطور مناطق فرهنگی قابل استفاده نیست.
در این عامل خاموشکننده نمک پتاسیم اکسیدان اصلی است اما بر خلاف آیروسل نوع K، یونهای پتاسیم رطوبت را جذب نمیکنند و برای تجهیزات الکترونیکی مخرب نیستند. این سیستم اطفا حریق آیروسل بیشترین کاربرد را برای اطفای حریق در مناطق مختلف دارد.
کاربرد سیستم اطفاء حریق ایروسل
از سیستمهای اطفاء حریق آیروسل میتوان برای خاموش کردن آتشهای الکترونیکی در اتاق کامپیوتر، ایستگاههای ارتباطی و موارد مشابه استفاده کرد. بعلاوه این خاموشکننده میتواند آتش سطحی جامد و آتش مایعات قابل اشتعال را نیز کنترل و خاموش کند.
با این حال بیان این نکته ضروری است که سیستمهای خاموشکننده آیروسل نوع S برای آتشسوزی در مناطق شلوغ مانند سالنهای نمایش و غیره مناسب نیستند. از این مواد بعلاوه نمیتوان برای آتشسوزی مواد قابل انفجار، آتش عمیق مواد جامد، محیطهای فوقالعاده تمیز و غیره استفاده کرد.
سیستم اطفا حریق سقفی
بیشتر سیستمهای اطفا حریق که در ساختمانهای مختلف نصب میشوند، سقفی هستند. این سیستمها بسته به نوع محیط و مواد قابل اشتعالی که در آنها نگهداری میشود، انتخاب میشوند. سیستمهای اطفای حریق گازی، اسپرینکلرهای آتشنشانی، سیستم مه پاش، سیستم فوم سیلابی، سیستم اطفاء حریق پودر و غیره از جمله این موارد هستند. خرید سیستم اطفا حریق سقفی یکی از نکات مهم برای کاهش خسارات جانی و مالی ناشی از حریق است.
معرفی شرکتهای تولید کنندهی سیستمهای اطفا حریق
برندهای مختلفی در سراسر دنیا به تولید سیستمهای اطفا حریق میپردازند. این سیستمها معمولا در دو نوع دستی و اتوماتیک تولید میشوند و قیمت سیستم اطفا حریق اتوماتیک با توجه به تجهیزات بکار رفته و همینطور برند، ممکن است بیشتر از سیستمهای دستی باشد. با این حال انتخاب و خرید سیستم اطفا حریق باید با نظر کارشناسان انجام شود. در ادامه به معرفی برخی از تولیدکنندگان ایرانی و خارجی سیستمهای اطفا حریقمیپردازیم.
سیستم اطفا حریق هارنس
هارنس یکی از تولیدکنندگان تجهیزات اطفا حریق ایرانی است که با بیش از 20 سال سابقه در تولید تجهیزات اطفای حریق توانسته با ارائهی محصولاتی با کیفیت بسیار مورد توجه قرار گیرد. محصولات این برند ایرانی مطابق با استانداردهای بینالمللیو با استفاده از پیشرفتهترین تکنولوژیهای روز دنیا تولید میشوند. همهی محصولات سیستم اطفا حریق هارنس با توجه به استانداردهای ملی آتشنشانی مورد کنترل کیفیت قرار میگیرند و دارای تاییدیه از سازمان آتشنشانی ایران و خدمات شهرداری هستند.
این برند ایرانی به طور عمده به تولید سیستم اسپرینکلر آتش نشانی میپردازد و از محصولات آن میتوان به اسپیرنکلرهای بالازن، پایین زن، کنار زن، اسپرینکلر مخفی یا دکوراتیو، اسپرینکلر دیواری و غیره اشاره کرد.
اطفا حریق کالن یکی دیگر از برندهای ایرانی تولیدکنندهی سیستم اطفا حریق و به طور ویژه اسپرینکلر آتش نشانیاست. از جمله محصولات این برند میتوان به اسپرینکلر پایین زن و بالا زن کالن اشاره کرد که با کیفیت عالی تولید میشوند. محصولات این برند ایرانی مورد تایید سازمان آتشنشانی تهران، مشهد و سایر شهرهای ایران است.
سیستم اطفا حریق فلیم گارد
فلیم گارداز تولیدکنندگان خارجی سیستمهای اطفا حریق است که از فناوریهای مدرن روز دنیا برای تولید محصولات خود استفاده میکند. این شرکت انگلستانی از سال 2017 فعالیت خود را آغاز کرده و طیف وسیعی از محصولات و خدمات اعلام حریق، شیرآلات و تجهیزات صنعتی را به بازار عرضه میکند.
از جمله محصولات سیستم اطفا حریق فلیم گارد میتوان به اسپرینکلرهای آتشنشانی (اسپرینکلر پایین زن و بالا زن، اسپرینکلرهای نوع فلش سریع و اسپرینکلر فلش استاندارد) اشاره کرد.
آرات به عنوان نمایندگی رسمی فروش تجهیزات اطفا حریق فلیم گارد فعالیت میکند.
سیستم اطفا حریق آریاکوپلینگ
شرکت اریاکوپلینگ فعالیت خود را از اواخر دههی 70 آغاز کرده و به تولید تجهیزات اطفا حریق و اتش نشانی میپردازد. محصولات این برند ایرانی منطبق با بالاترین استانداردهای جهانی بوده و در سطح بازار داخلی و خارجی عرضه میشود.
لیست قیمت تجهیزات آریاکوپلینگ را میتوانید از مرکز اعلام حریق ارات دریافت کنید.
سیستم اطفا حریق پامچال
گروه صنعتی پامچالاز سال 1369 فعالیت خود را با تولید انواع کپسول آتش نشانی آغاز کرده و به مرور سایر تجهیزات اطفا حریق مانند هوزریل و جعبه آتش نشانی و غیره را نیز به سبد محصولات خود افزوده است. این برند ایرانی محصولاتیباکیفیت و منطبق بر استانداردهای معتبر ارائه میدهد. سیستم اطفا حریق پامچال شامل انواع کپسول آتش نشانی، هوزریل، جعبه آتش نشانی و لوازم یدکی میشود.